<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW04n0044">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 44 傳<name role="" type="person">善無畏</name>所譯三部密敎儀軌出處及年代考</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 44 傳<name role="" type="person">善無畏</name>所譯三部密敎儀軌出處及年代考</title>
			<author>陳金華</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">4</idno>.<idno type="no">44</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">傳<name role="" type="person">善無畏</name>所譯三部密敎儀軌出處及年代考</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB21835">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21835</charName>
				<mapping cb:dec="1004875" type="PUA">U+F554B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28EA0</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[阿-可+盾]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-11-09T13:39:14">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0394a" n="0394a"/>
<lb ed="ZW" n="0394a01"/>
<lb ed="ZW" n="0394a02"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>傳<name role="" type="person">善無畏</name>所譯三部密敎
<lb ed="ZW" n="0394a03"/>儀軌出處及年代考</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0394a04"/><byline cb:type="author">陳金華</byline>
<lb ed="ZW" n="0394a05"/>
<lb ed="ZW" n="0394a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序言</cb:mulu><head>序言</head>
<lb ed="ZW" n="0394a07"/><p xml:id="pZW04p0394a0701">《日本大正新脩大藏經》卷18收有如下3部密敎儀軌：</p>
<lb ed="ZW" n="0394a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW04p0394a0801"><p xml:id="pZW04p0394a0801">（1）第905號，《三種悉地破地獄轉業障出三界皉密陀羅尼
<lb ed="ZW" n="0394a09"/>法》（以下簡稱「T905」）；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0394a10"/><item xml:id="itemZW04p0394a1001"><p xml:id="pZW04p0394a1001">（2）第906號，《佛頂尊勝心破地獄轉業障出三界秘密三身
<lb ed="ZW" n="0394a11"/>佛果三種悉地眞言儀軌》（以下簡稱「T906」）；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0394a12"/><item xml:id="itemZW04p0394a1201"><p xml:id="pZW04p0394a1201">（3）第907號，《佛頂尊勝心破地獄轉業障出三界秘密陀羅
<lb ed="ZW" n="0394a13"/>尼》（以下簡稱「T907」）。</p></item></list>
<lb ed="ZW" n="0394a14"/><p xml:id="pZW04p0394a1401">這三部密敎儀軌（以下通稱「三儀軌」）均傳<name role="" type="person">善無畏</name>（637-
<lb ed="ZW" n="0394a15"/>735）譯，題目相仿，內容相近。事實上，三儀軌中篇幅最短者
<lb ed="ZW" n="0394a16"/>（T907）通篇見於其他二儀軌。</p>
<lb ed="ZW" n="0394a17"/><p xml:id="pZW04p0394a1701">T907以盛讚五梵文字母（阿鍐覽唅欠）之特異功德開篇。
<lb ed="ZW" n="0394a18"/>該五字隨卽被編排與五臟，五種自然與人文現象，五方佛，五部，
<lb ed="ZW" n="0394a19"/>五大等等作一一對應。隨後，T907將秘密敎範疇「悉地」劃分爲
<lb ed="ZW" n="0394a20"/>上中下三品，然後將此三品悉地與三組分別由五梵文字母構成
<lb ed="ZW" n="0394a21"/>的陀羅尼作一一對應：阿鍐覽唅欠⸺上品悉地；阿微羅哞佉⸺中
<lb ed="ZW" n="0394a22"/>品悉地；阿羅波遮那⸺下品悉地。最後，T907以一首22行偈頌
<lb ed="ZW" n="0394a23"/>結束全文。</p>
<lb ed="ZW" n="0394a24"/><p xml:id="pZW04p0394a2401">其他二儀軌（T905與T906）除與T907相重部分外，分別以
<lb ed="ZW" n="0394a25"/>如下內容爲重點：（1）破地獄思想（T906）；（2）將包括阿鍐覽唅
<lb ed="ZW" n="0394a26"/>欠五字在內的佛敎（特別是密敎）的五重性範疇與以五行爲中心
<lb ed="ZW" n="0394a27"/>的中國傳統的五重性範疇相比照，使之一一對應（T905）。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0395a" n="0395a"/>
<lb ed="ZW" n="0395a01"/><p xml:id="pZW04p0395a0101">此三儀軌在日本天台宗中極爲重要，因被認爲同天台宗主
<lb ed="ZW" n="0395a02"/>最澄（767-822）的「密敎付法文」相關密切。此一密敎付法文據
<lb ed="ZW" n="0395a03"/>傳由最澄得自其中國密敎傳法師順曉（?-?）。付法文將三組
<lb ed="ZW" n="0395a04"/>五字陀羅尼（卽阿鍐覽唅欠，阿微羅哞佉，阿羅波遮那）一一對應
<lb ed="ZW" n="0395a05"/>於上中下三品悉地<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395001" n="0395001"/>。如此密敎敎法極爲獨特，僅見於以上三
<lb ed="ZW" n="0395a06"/>儀軌。因此，這三部儀軌被認作最澄密敎傳法文中獨特密敎敎
<lb ed="ZW" n="0395a07"/>法的唯一曲據。</p>
<lb ed="ZW" n="0395a08"/><p xml:id="pZW04p0395a0801">與其在天台宗中的重要地位相應，此三儀軌廣受天台研究
<lb ed="ZW" n="0395a09"/>者重視。關於它們的著述頗多。僅筆者所寓目者卽包括：大村
<lb ed="ZW" n="0395a10"/>西涯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395002" n="0395002"/>，那須政隆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395003" n="0395003"/>，神林隆靜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395004" n="0395004"/>，吉岡義豐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395005" n="0395005"/>，長部和雄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395006" n="0395006"/>，松永
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0396a" n="0396a"/>
<lb ed="ZW" n="0396a01"/>有見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0396001" n="0396001"/>，松長有慶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0396002" n="0396002"/>，三崎良周<anchor xml:id="nkr_note_orig_0396003" n="0396003"/>，木內央<anchor xml:id="nkr_note_orig_0396004" n="0396004"/>以及水上文義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0396005" n="0396005"/>。
<lb ed="ZW" n="0396a02"/>日本天台學者的研究涉及三儀軌的出處，三儀軌彼此間的關係，
<lb ed="ZW" n="0396a03"/>它們與最澄密敎付法文以及中國傳統思想（尤其是五行觀念，道
<lb ed="ZW" n="0396a04"/>敎全身延命之術）之間的關係，等等。</p>
<lb ed="ZW" n="0396a05"/><p xml:id="pZW04p0396a0501">關於三儀軌的出處，日本天台學者一致斷定並非<name role="" type="person">善無畏</name>所
<lb ed="ZW" n="0396a06"/>譯，而是中土撰述。主要原因有三。其一，三儀軌不見於《開元
<lb ed="ZW" n="0396a07"/>錄》與《貞元錄》。<name role="" type="person">善無畏</name>716年入唐後，卽受到唐玄宗的高度重
<lb ed="ZW" n="0396a08"/>視與賞識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0396006" n="0396006"/>。他在中國的譯經活動是在官方的扶持，贊助（可能
<lb ed="ZW" n="0396a09"/>也是控制）下進行的。因此，<name role="" type="person">善無畏</name>所主譯的佛經理應載於該時
<lb ed="ZW" n="0396a10"/>期的譯經錄。</p>
<lb ed="ZW" n="0396a11"/><p xml:id="pZW04p0396a1101">其二，三儀軌太富中國色彩，很難想像存在與之相對應的梵
<lb ed="ZW" n="0396a12"/>文原本。作爲中國固有思想因素之一的五臟觀念竟赫然出現於
<lb ed="ZW" n="0396a13"/>三儀軌中；更爲觸目驚心的是T905竟然網羅了不下十數個中
<lb ed="ZW" n="0396a14"/>國固有的，以五行爲中心的五重性範疇，諸如五味，五季，五氣，
<lb ed="ZW" n="0396a15"/>五方，等等。</p>
<lb ed="ZW" n="0396a16"/><p xml:id="pZW04p0396a1601">其三，三儀軌中的某些思想，如明顯的金胎互輮傾向，顯然
<lb ed="ZW" n="0396a17"/>出現於<name role="" type="person">善無畏</name>之後。</p>
<lb ed="ZW" n="0396a18"/><p xml:id="pZW04p0396a1801">總之，因爲三儀軌顯非譯自梵典，兼之中國色彩濃厚，日本
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0397a" n="0397a"/>
<lb ed="ZW" n="0397a01"/>天台學者認定其出自中土。或以爲制於中唐，或推之於晚唐，或
<lb ed="ZW" n="0397a02"/>確指於惠果（746-805）之時。</p>
<lb ed="ZW" n="0397a03"/><p xml:id="pZW04p0397a0301">日本學者對三儀軌的研究綿亙數十載而不斷，其所涉及可
<lb ed="ZW" n="0397a04"/>謂旣深且甚。但遺憾的是他們自囿於兩個末見完全妥當的先入
<lb ed="ZW" n="0397a05"/>之見，致使其相關研究似有失於偏頗。首先，在其論證三儀軌出
<lb ed="ZW" n="0397a06"/>自中土的過程中，日本學者似乎默認：所有漢文獻，若非譯自他
<lb ed="ZW" n="0397a07"/>國，必是撰寫於中國。這個前提是有問題的。歷史上相當長時
<lb ed="ZW" n="0397a08"/>期內，漢文作爲一種國際性語言通行於東亞諸國。因此，不是任
<lb ed="ZW" n="0397a09"/>何漢文文本都寫於中國。</p>
<lb ed="ZW" n="0397a10"/><p xml:id="pZW04p0397a1001">此外，研究三儀軌的日本學者們還認爲，如果某一漢文文稿
<lb ed="ZW" n="0397a11"/>滲透了某種源於中國的獨特思想因素，則該文稿必出自漢土。
<lb ed="ZW" n="0397a12"/>該見解同樣不無可議。衆所周知，一些東方思想，如陰陽五行的
<lb ed="ZW" n="0397a13"/>觀念，雖淵源於中國，<anchor xml:id="nkr_note_add_0397a1301" n="0397a1301"/><anchor xml:id="beg0397a1301" n="0397a1301"/>卻<anchor xml:id="end0397a1301"/>遠播東亞諸國，並在這些國家生根發芽，
<lb ed="ZW" n="0397a14"/>廣爲運用。所以，某一漢文文獻具有五行的思想並不必然地意
<lb ed="ZW" n="0397a15"/>味著它出自中土，它也有可能寫就於東亞某一深受中國傳統思
<lb ed="ZW" n="0397a16"/>想浸染的國家，如日本或朝鮮。</p>
<lb ed="ZW" n="0397a17"/><p xml:id="pZW04p0397a1701">准此，僅憑三儀軌並非漢譯且內含陰陽五行思想就斷定其
<lb ed="ZW" n="0397a18"/>出自唐土，而將其出於日本的可能性完全置之度外，這顯然有失
<lb ed="ZW" n="0397a19"/>周全。在我看來，三儀軌成書於日本不僅是可能的，而且是受大
<lb ed="ZW" n="0397a20"/>量確鑿證據支持的。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0397a21"/>
<lb ed="ZW" n="0397a22"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第一節　論三儀軌以T907爲最古</cb:mulu><head>第一節　論三儀軌以T907爲最古</head>
<lb ed="ZW" n="0397a23"/><p xml:id="pZW04p0397a2301">在正式考究三儀軌的日本出處之前，讓我們首先表明一點：
<lb ed="ZW" n="0397a24"/>三儀軌中以T907爲最古，其它二儀軌均以之爲底本改寫而成。
<lb ed="ZW" n="0397a25"/>這一論點是通過比較三儀軌中的偈頌而得出來的。</p>
<lb ed="ZW" n="0397a26"/><p xml:id="pZW04p0397a2601">T907祇有一首偈頌，而T905與T906則各有兩首。如上
<lb ed="ZW" n="0397a27"/>所述，T907的唯一偈頌（以下簡稱G907）位於T907之末。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0398a" n="0398a"/>
<lb ed="ZW" n="0398a01"/>T905的兩個偈頌分別簡稱G905/1<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398001" n="0398001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0398001" n="0398001"/>與G905/2<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398002" n="0398002"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0398002" n="0398002"/>，而T906的
<lb ed="ZW" n="0398a02"/>兩個偈頌則分別簡稱G906/1<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398003" n="0398003"/>與G906/2<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398004" n="0398004"/>。先將G907同
<lb ed="ZW" n="0398a03"/>G905/1與G905/2作一比較。G907全頌如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0398a04"/><lg type="regular" xml:id="lgZW04p0398a0401"><l>「稽首<name role="" type="person">毗盧遮那佛</name>！</l><l>開敷淨眼如蓮華，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a05"/><l>三界調御天人師。</l><l>大菩提心救心者，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a06"/><l>深妙眞言加持法，</l><l>流入無生阿字門，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a07"/><l>圓滿恒照如日月。</l><l>阿閼寶生救世者，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a08"/><l>彌陀成就不空王。</l><l>咸於悉地吉祥輪，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a09"/><l>傳斯妙法化諸有。</l><l>慈心自在降三世，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a10"/><l><name role="" type="person">金剛薩埵</name>不動尊。</l><l>無違誓愿應時期，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a11"/><l>瑜珈事畢還金剛。</l><l>我依<name role="" type="person">毗盧遮那佛</name>，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a12"/><l>開心智印建標儀。</l><l>無量功德普莊嚴，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a13"/><l>同入總持諸善逝。</l><l>願共有緣修學者，</l>
<lb ed="ZW" n="0398a14"/><l>安位無上淸淨海。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0398005" n="0398005"/></l></lg>
<lb ed="ZW" n="0398a15"/><p xml:id="pZW04p0398a1501">G907看起來像是一首標準而完整的，用來作結整個經文的
<lb ed="ZW" n="0398a16"/>偈頌：偈頌的第一部分（行1-12）贊頌五佛的功德（其中，行1-
<lb ed="ZW" n="0398a17"/>8禮讚作爲五佛之首的<name role="" type="person">毗盧遮那佛</name>，餘者4行則關於其他四
<lb ed="ZW" n="0398a18"/>佛）；第二部分（行13-16）禮頌降三世與不動兩明王；在偈頌的
<lb ed="ZW" n="0398a19"/>最後部分，作者發願誓生淨土。</p>
<lb ed="ZW" n="0398a20"/><p xml:id="pZW04p0398a2001">反觀G905/1，我們發現它由三部分組成：一，行1-8（禮
<lb ed="ZW" n="0398a21"/>讚毗廬遮那佛）完全等同於G907的行1-8；二，行9-12（「身口
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0399a" n="0399a"/>
<lb ed="ZW" n="0399a01"/>意業成三密，三密卽成應化法。五輪五智是五分，五分盡攝法界
<lb ed="ZW" n="0399a02"/>輪。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399001" n="0399001"/>）採自一部傳由<name role="" type="person">善無畏</name>所譯的密敎儀軌（《<name role="" type="person">慈氏菩薩</name>略修
<lb ed="ZW" n="0399a03"/>瑜珈念誦法》；<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399002" n="0399002"/>）；三，行13-20（禮頌五佛中的四佛及降三世
<lb ed="ZW" n="0399a04"/>與不動兩明王）完全等同於G907的行9-16。G907的第一，三
<lb ed="ZW" n="0399a05"/>部分在語義上緊密相連，環環相扣，因二者分別禮頌五佛之首的
<lb ed="ZW" n="0399a06"/>毗廬遮那佛，其餘四佛及降三世和不動兩明王。相反，第一，三
<lb ed="ZW" n="0399a07"/>部分與第二部分在語義上則殆無關聯。換言之，在G905/1中，
<lb ed="ZW" n="0399a08"/>兩個語義相扣的部分爲一個在語義上與二者都了無牽涉的部分
<lb ed="ZW" n="0399a09"/>所間隔。難以想像，同一作者在寫了兩段語義上絲絲入扣的偈
<lb ed="ZW" n="0399a10"/>語（一如G905/1的第二部分之與第一，三部分）後，會在二者之
<lb ed="ZW" n="0399a11"/>間嵌入另一與該兩段偈語均無關聯的偈語（一如G905/1的第
<lb ed="ZW" n="0399a12"/>二部分之與第一，三部分）。恐怕比較合理的解釋應該是：
<lb ed="ZW" n="0399a13"/>G905/1的第一，三部分與第二部分原本隸屬兩個獨立的，互不
<lb ed="ZW" n="0399a14"/>關聯的偈頌。T905的作者從其中一個偈頌取出16行（G905/1
<lb ed="ZW" n="0399a15"/>的第一，三部分）後，因昧於第一，三部分之間的密切關係，將取
<lb ed="ZW" n="0399a16"/>自另一偈頌的4行偈語（卽G905/1的第二部分）嵌入二者之
<lb ed="ZW" n="0399a17"/>間，從而形成了G905/1。因爲G905/1的第一，三部分完全等
<lb ed="ZW" n="0399a18"/>同於G907的頭16行，而且如上所述，G907本身是一標準而完
<lb ed="ZW" n="0399a19"/>整的偈頌，G907想必就是G905/1的第一，三部分之所從來者。
<lb ed="ZW" n="0399a20"/>由此可以推知，G907先於G905/1而爲後者之根據。以此類
<lb ed="ZW" n="0399a21"/>推，T905中凡是等同於T907的段落亦必擷取T907的相關段
<lb ed="ZW" n="0399a22"/>落而成。總之，T907先於T905而爲後者所本。</p>
<lb ed="ZW" n="0399a23"/><p xml:id="pZW04p0399a2301">同樣地，通過比較G907與G906/1，2，我們也可以弄淸
<lb ed="ZW" n="0399a24"/>T907與T906的關係。分別構成G906/1，2的6行與16行偈
<lb ed="ZW" n="0399a25"/>語完全等同於G907的前6行與後16行偈語。正如以上所說，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0400a" n="0400a"/>
<lb ed="ZW" n="0400a01"/>G907的前8行乃一不可分割的單元，用於讚頌作爲五佛之魁首
<lb ed="ZW" n="0400a02"/>的毗廬遮那佛。在G906中，同樣的8行偈語被分割到兩個獨
<lb ed="ZW" n="0400a03"/>立的偈頌中。這表明這兩個偈頌的作者並不瞭解該8行偈語的
<lb ed="ZW" n="0400a04"/>內在關係。他並不是這8行（或這22行）偈語的眞正作者。換
<lb ed="ZW" n="0400a05"/>言之，T906中的兩首偈頌乃割裂T907中的唯一偈頌（G907）而
<lb ed="ZW" n="0400a06"/>成。由此，我們可以推知，T906中凡與T907的段落，偈句等同
<lb ed="ZW" n="0400a07"/>者，勻來源於T907。故而，與T905一樣，T906亦本於T907。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0400a08"/>
<lb ed="ZW" n="0400a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第二節　關於T907的出處、成書年代及作者</cb:mulu><head>第二節　關於T907的出處、成書年代及作者</head>
<lb ed="ZW" n="0400a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">前文</cb:mulu><p xml:id="pZW04p0400a1001">旣然在三儀軌中T907最古，且爲其他二儀軌所本，如能究
<lb ed="ZW" n="0400a11"/>明其來歷，其他二儀軌的眞面目也就隨之明了了。</p>
<lb ed="ZW" n="0400a12"/><p xml:id="pZW04p0400a1201">論及T907的來歷，我們不能不關心T907之有史籍可徵究
<lb ed="ZW" n="0400a13"/>竟始於何時。我們知道，三儀軌旣不見載於中國佛敎經錄，也不
<lb ed="ZW" n="0400a14"/>見錄於以最澄與空海爲首的日本入唐求法諸家的將來錄。以三
<lb ed="ZW" n="0400a15"/>儀軌所記敎法之新穎獨特，加之傳由<name role="" type="person">善無畏</name>所譯，最澄與空海們
<lb ed="ZW" n="0400a16"/>不可能對其知而不錄。這說明最澄與空海們在中國時並未接觸
<lb ed="ZW" n="0400a17"/>到該三儀軌。那麼，三儀軌到底何時面世呢？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0400a18"/>
<lb ed="ZW" n="0400a19"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">一、安惠與T907</cb:mulu><head>一、安惠與T907</head>
<lb ed="ZW" n="0400a20"/><p xml:id="pZW04p0400a2001">在此，我們要提到台門一代宗師安惠（794-868）。列名圓
<lb ed="ZW" n="0400a21"/>仁（794-864）十大弟子的安惠863年與惠亮同登尊崇之極的三
<lb ed="ZW" n="0400a22"/>部大阿闍梨之位。次年，繼圓仁任天台座主。據《皉相承集》記
<lb ed="ZW" n="0400a23"/>載，安惠於863年撰一「目錄」⸺「堅封目錄」。這寥寥數十字
<lb ed="ZW" n="0400a24"/>的簡短目錄赫然載著一部所謂「尊勝破地獄儀軌」的經典：</p>
<lb ed="ZW" n="0400a25"/><p xml:id="pZW04p0400a2501">「理界：《大日經》一卷，《攝大灌頂儀軌》，《相承傳法
<lb ed="ZW" n="0400a26"/>次第記》一卷；</p>
<lb ed="ZW" n="0400a27"/><p xml:id="pZW04p0400a2701">「智界：《金剛峰樓閣瑜珈祇經》，《一切時處成佛儀
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0401a" n="0401a"/>
<lb ed="ZW" n="0401a01"/>軌》，《五秘密修行儀》一卷，《相承》一卷；</p>
<lb ed="ZW" n="0401a02"/><p xml:id="pZW04p0401a0201">「圓滿界：《妙成就儀軌》（<name role="" type="person">善無畏</name>），《淸淨毗盧遮那
<lb ed="ZW" n="0401a03"/>別行經》，《尊勝破地獄儀軌》，《相承妙見法》一卷；</p>
<lb ed="ZW" n="0401a04"/><p xml:id="pZW04p0401a0401">「釋家：《抄記》一卷，《理趣釋》一卷。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0401001" n="0401001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0401a05"/><p xml:id="pZW04p0401a0501">第一，從其形式與內容兩方面來判斷，「堅封目錄」旨在將重
<lb ed="ZW" n="0401a06"/>要的經典提綱挈領地分屬於四種門類之下。列入經典絕大部分
<lb ed="ZW" n="0401a07"/>乃天台要典。但出乎意料的是《理趣釋》也得列其間。我們知
<lb ed="ZW" n="0401a08"/>道，最澄、空海的反目與最澄向空海尋借《理趣釋》未果有至大的
<lb ed="ZW" n="0401a09"/>關係。最澄嘗向空海執弟子禮，請益密敎敎法達六、七年之久。
<lb ed="ZW" n="0401a10"/>其間，最澄向空海借閱了大量的空海從中國訪求而得的密敎經
<lb ed="ZW" n="0401a11"/>典。但當最澄要求借閱《理趣釋》時，卻遭峻拒。表面的理由是
<lb ed="ZW" n="0401a12"/>《理趣釋》充滿有關性與暴力的譬喩，空海認爲若非由修爲高超
<lb ed="ZW" n="0401a13"/>的阿闍梨側近指導，而任由初心者獨自瀏覽修習此經疏，初心者
<lb ed="ZW" n="0401a14"/>極易誤入歧途，害法誤己。不過，箇中的更深刻原因可能是空海
<lb ed="ZW" n="0401a15"/>對最澄非傳統式的學密方式（最澄偏重於研讀密典，而非訴諸面
<lb ed="ZW" n="0401a16"/>受師法）日感不耐。在其拒絕書中，空海力陳最澄學密之道的失
<lb ed="ZW" n="0401a17"/>當。其措詞峻烈，幾至刻簿，表明空海對最澄的不滿與憤恨乃經
<lb ed="ZW" n="0401a18"/>年所積，強烈而綿長。這兩位日本歷史上罕見的佛門龍象，就此
<lb ed="ZW" n="0401a19"/>決裂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0401002" n="0401002"/>。最澄賃書不果，反遭苛責。對天台宗人來講，此非唯宗
<lb ed="ZW" n="0401a20"/>祖之奇恥，並是台門之大不幸。由此因緣，最澄之後的天台宗徒
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0402a" n="0402a"/>
<lb ed="ZW" n="0402a01"/>對《理趣釋》幾乎有一種本能的反感與忌諱（如果不是恐懼）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402001" n="0402001"/>。
<lb ed="ZW" n="0402a02"/>傳說安惠編撰「堅封目錄」的863年，上距最澄謝世的822年並
<lb ed="ZW" n="0402a03"/>不遠。肇因於《理趣釋》的奇恥大辱對一般的天台宗徒（遑論如
<lb ed="ZW" n="0402a04"/>安惠這樣的天台泰斗）想必仍記憶猶新，如芒在背。因此，當時
<lb ed="ZW" n="0402a05"/>領袖台宗的安惠居然在863年將《理趣釋》列爲台門要典之一，
<lb ed="ZW" n="0402a06"/>這簡直匪夷所思。</p>
<lb ed="ZW" n="0402a07"/><p xml:id="pZW04p0402a0701">第二，如果安惠果眞早在863年卽已注意並重視這一《尊勝
<lb ed="ZW" n="0402a08"/>破地獄儀軌》（T907或T906），那麼，安惠似不太可能不對該儀
<lb ed="ZW" n="0402a09"/>軌宣揚流通。以安惠當時在宗內的地位與名望，他若決意弘通
<lb ed="ZW" n="0402a10"/>該儀軌，後者想必短時間內卽可普及於宗內。若然，另一天台大
<lb ed="ZW" n="0402a11"/>師圓珍也斷不至於遲至882年仍對T907茫然無知（詳後）；同
<lb ed="ZW" n="0402a12"/>樣地，該儀軌也斷不至於湮沒無聞到有待博學多聞的安然「發
<lb ed="ZW" n="0402a13"/>現」於10世紀之初（902年頃，詳後）。</p>
<lb ed="ZW" n="0402a14"/><p xml:id="pZW04p0402a1401">第三，安惠編有如此這般的「堅封目錄」不見載於更早，更可
<lb ed="ZW" n="0402a15"/>靠的文獻，而僅見於《祕相承集》這較爲晚期的文獻。《祕相承
<lb ed="ZW" n="0402a16"/>集》成書於1217年之後<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402002" n="0402002"/>，上距安惠已有3世紀之遙。其可靠
<lb ed="ZW" n="0402a17"/>性並不高。</p>
<lb ed="ZW" n="0402a18"/><p xml:id="pZW04p0402a1801">綜上所述，見於《祕相承集》的「堅封目錄」甚難被認作安惠
<lb ed="ZW" n="0402a19"/>所作。卽便安惠確曾於863年編有這麼一個「堅封目錄」（此可
<lb ed="ZW" n="0402a20"/>能性微之又微），其中的《尊勝破地獄儀軌》也斷難等同於三儀軌
<lb ed="ZW" n="0402a21"/>之一。因此，《祕相承集》的「堅封目錄」不能被當作T907在863
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0403a" n="0403a"/>
<lb ed="ZW" n="0403a01"/>年前已流傳日本的證據。究竟T907何時出現於日本，這還有
<lb ed="ZW" n="0403a02"/>待於對其他相關材料的考察。我們先來看看另一台門宗師圓珍
<lb ed="ZW" n="0403a03"/>與T907的關係。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0403a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">二、圓珍與T907</cb:mulu><head>二、圓珍與T907</head>
<lb ed="ZW" n="0403a05"/><p xml:id="pZW04p0403a0501">圓珍（814-891）世稱「智證大師」，台宗六祖。雖爲空海遠
<lb ed="ZW" n="0403a06"/>侄，早年卽親炙最澄繼業門人義眞（781-833）。853-859年間
<lb ed="ZW" n="0403a07"/>遊學中國，先遍訪<name role="" type="person">天台山</name>諸名師，後負笈唐都長安，潛心密法。
<lb ed="ZW" n="0403a08"/>繼圓仁之後，圓珍力唱「圓（天台祖法）密（密敎敎法）一致」，可並
<lb ed="ZW" n="0403a09"/>重並行。他爲台密的創建，篳路藍縷，居功闕偉。</p>
<lb ed="ZW" n="0403a10"/><p xml:id="pZW04p0403a1001">圓珍寫有一短文，名《決示三種悉地法》。顧名思義，這是一
<lb ed="ZW" n="0403a11"/>篇關於三種悉地法的論文。而三種悉地法也正是T907的主題
<lb ed="ZW" n="0403a12"/>之一。此外，《決示三種悉地法》還能在T907中找到不少相近
<lb ed="ZW" n="0403a13"/>乃至於相同的斷落，句子與思想。</p>
<lb ed="ZW" n="0403a14"/><p xml:id="pZW04p0403a1401">文中圓珍提及，他在唐密敎傳法師<name role="" type="person">靑龍寺</name>法全曾向他面授
<lb ed="ZW" n="0403a15"/>雜眞言（據下文交代，此雜眞言是「阿鍐鉉唅缺」這五字眞言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0403001" n="0403001"/>），
<lb ed="ZW" n="0403a16"/>謂「多寶梵志於三十萬字《毗盧遮那〔經〕》，《金剛頂經》採集要
<lb ed="ZW" n="0403a17"/>抄，最上勝殊福田，唯五字眞言。若人持者，功德無比不可校量
<lb ed="ZW" n="0403a18"/>不可說也」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0403002" n="0403002"/>。T907中也有類似的評語：</p>
<lb ed="ZW" n="0403a19"/><p xml:id="pZW04p0403a1901">「此本五部梵本，四十萬言，出《毗盧遮那經》，《金剛
<lb ed="ZW" n="0403a20"/>頂經》。採集要妙，最上福田，唯此五字眞言。誦者
<lb ed="ZW" n="0403a21"/>所獲功德，不可比量，不可思議，不可說也」。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0403003" n="0403003"/>
<lb ed="ZW" n="0403a22"/>法全接著說：「誦此五字眞言一遍，相當於誦藏經百萬遍對之一
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0404a" n="0404a"/>
<lb ed="ZW" n="0404a01"/>遍，當念一百萬遍藏經。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0404001" n="0404001"/>相同的話也見於T907<anchor xml:id="nkr_note_orig_0404002" n="0404002"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0404a02"/><p xml:id="pZW04p0404a0201">然後，法全將五字對應於五方，五佛與五種人文或自然現
<lb ed="ZW" n="0404a03"/>象：</p>
<lb ed="ZW" n="0404a04"/><p xml:id="pZW04p0404a0401">「（五字）卽爲東西南北中方佛種子也。天地山海，
<lb ed="ZW" n="0404a05"/>江河萬流，日月星辰，金銀寶玉，火珠光明，五果五
<lb ed="ZW" n="0404a06"/>穀，衆花開敷，端正富貴，智慧福德，殊勝淸淨，皆是
<lb ed="ZW" n="0404a07"/>阿鍐嚂唅缺五字所管也。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0404003" n="0404003"/>
<lb ed="ZW" n="0404a08"/>這也不能不讓人想起T907。關於五字同五方佛的對應關係，
<lb ed="ZW" n="0404a09"/>T907是這樣規定的：</p>
<lb ed="ZW" n="0404a10"/><p xml:id="pZW04p0404a1001">「阿字是東方阿閼如來，鍐字西方阿彌陀如來，覽字
<lb ed="ZW" n="0404a11"/>是南方寶生如來：唅字北方不空成就如來，欠字是
<lb ed="ZW" n="0404a12"/>上方毘遮那大日如來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0404004" n="0404004"/>。」
<lb ed="ZW" n="0404a13"/>關於五字同五種人文，自然現象的對應關係，T907有較詳盡的
<lb ed="ZW" n="0404a14"/>鋪張敷衍。然其大旨未出圓珍文中所說：</p>
<lb ed="ZW" n="0404a15"/><p xml:id="pZW04p0404a1501">「山海大地，從阿字出；江河萬流，從鑁字出；金玉珍
<lb ed="ZW" n="0404a16"/>寶，日月星辰，火珠光明，從覽字成；五果五榖，衆花
<lb ed="ZW" n="0404a17"/>開敷，因唅字結；秀香美人，天長養顏色滋味，端正
<lb ed="ZW" n="0404a18"/>相貌，福德富貴，從欠字莊嚴」。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0404005" n="0404005"/></p>
<lb ed="ZW" n="0404a19"/><p xml:id="pZW04p0404a1901">最後，法全對這五字眞言下一斷語，「此法身眞言也。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0404006" n="0404006"/>同
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0405a" n="0405a"/>
<lb ed="ZW" n="0405a01"/>樣地，T907也不乏這種以阿鍐唅缺爲法身眞言的提法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405001" n="0405001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a02"/><p xml:id="pZW04p0405a0201">除了在文字與思想方面表現出與T907諸多相同點外，《決
<lb ed="ZW" n="0405a03"/>示三種悉地法》還提到兩部書。乍看之下，這兩部書很像三儀軌
<lb ed="ZW" n="0405a04"/>之一。首先，它提到最澄高足仁忠（?-824）有一隨身祕籍，上
<lb ed="ZW" n="0405a05"/>言，「五部卷帙，貝多梵筴，三十萬言，出《毗盧遮那》，《金剛頂
<lb ed="ZW" n="0405a06"/>經》。採集要妙，最上福田，唯此五字眞言。誦者所獲功德不可
<lb ed="ZW" n="0405a07"/>比量，不可說也。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405002" n="0405002"/>如上所述，類似的話也見於T907。關於這
<lb ed="ZW" n="0405a08"/>部書，圓珍還講，「出、入、成就悉地，及化身、報身、法身眞言等名
<lb ed="ZW" n="0405a09"/>義，具釋在彼。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405003" n="0405003"/>這似乎又是在指T907了，因爲後者論及出、
<lb ed="ZW" n="0405a10"/>入、成就悉地<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405004" n="0405004"/>，且對化身、報身、法身成就（雖非三身眞言）有所
<lb ed="ZW" n="0405a11"/>交代<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405005" n="0405005"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a12"/><p xml:id="pZW04p0405a1201">圓珍在文中提到了另一部書，「或有《三種悉地法》一卷，未
<lb ed="ZW" n="0405a13"/>見譯人。其趣異今。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405006" n="0405006"/>這似乎是指三儀軌之一，因爲它們（尤
<lb ed="ZW" n="0405a14"/>其是T905）也以「三種悉地法」而知名。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a15"/><p xml:id="pZW04p0405a1501">以上種種，是否表明圓珍在寫《決示三種悉地法》前已讀過
<lb ed="ZW" n="0405a16"/>T907並在該文中引用了它呢？通過深入的分析，我得出了否定
<lb ed="ZW" n="0405a17"/>性的結論。</p>
<lb ed="ZW" n="0405a18"/><p xml:id="pZW04p0405a1801">事實上，弔詭的是：存在《決示三種悉地法》這樣一篇文章意
<lb ed="ZW" n="0405a19"/>味著象T907這樣一部經軌當時並不存在於日本；圓珍當時也
<lb ed="ZW" n="0405a20"/>無從知道這樣一部經軌。試想，如果這麼一部儀軌當時便已存
<lb ed="ZW" n="0405a21"/>在於日本並爲圓珍所知，時人斷不會懷疑三種悉地法典據之有
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0406a" n="0406a"/>
<lb ed="ZW" n="0406a01"/>無；卽使有人懷疑，圓珍也祇要擧出T907，便可冰釋時人疑惑，
<lb ed="ZW" n="0406a02"/>無須再勞神撰文澄淸了。</p>
<lb ed="ZW" n="0406a03"/><p xml:id="pZW04p0406a0301">深入檢視《決示三種悉地法》本文，我們也可確認至少在撰
<lb ed="ZW" n="0406a04"/>寫《決示三種悉地法》之前，圓珍並不知道如T907這樣一部密
<lb ed="ZW" n="0406a05"/>敎儀軌。</p>
<lb ed="ZW" n="0406a06"/><p xml:id="pZW04p0406a0601">首先來看圓珍複述法全敎誨的一段文字。這短短的關於法
<lb ed="ZW" n="0406a07"/>身眞言（阿鍐嚂唅缺）的文字內，暗合於T907處甚多，引人懷疑
<lb ed="ZW" n="0406a08"/>法全的誨諭似乎依據於T907，或一部與T907極爲相近的經
<lb ed="ZW" n="0406a09"/>軌。不過，稍加考究便能發現該印象並不可靠。法全的這幾點
<lb ed="ZW" n="0406a10"/>敎誨似乎是他本人的意見，而非另有所本。不然，他會道出典
<lb ed="ZW" n="0406a11"/>據，一如當他涉及報化二佛時那樣（在講到法身佛之外的其他二
<lb ed="ZW" n="0406a12"/>身佛時，法全吿訴圓珍，「其二佛者，全身在兩部諸經中，故此不
<lb ed="ZW" n="0406a13"/>出，可自知也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406001" n="0406001"/>」。可見在法全看來，以上關於法身眞言的議論
<lb ed="ZW" n="0406a14"/>不見於諸經而純由他本人苦心孤詣，獨出機杼，故有向圓珍特別
<lb ed="ZW" n="0406a15"/>面授叮嚀的必要）。況且，記載這些敎諭的圓珍本人認爲這些敎
<lb ed="ZW" n="0406a16"/>法來自法全而非另有所本。此所以圓珍於報吿其師敎諭之初特
<lb ed="ZW" n="0406a17"/>別指明，「<name role="" type="person">靑龍寺</name>全阿闍梨分付圓珍雜眞言」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406002" n="0406002"/>；而於報吿之末再
<lb ed="ZW" n="0406a18"/>鄭重交代，「上來圓珍所見聞矣」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406003" n="0406003"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0406a19"/><p xml:id="pZW04p0406a1901">其次，圓珍文中所講的仁忠「隨身祕書」也不能等同於任何
<lb ed="ZW" n="0406a20"/>三儀軌之一。首先，這部密籍講到的三身眞言很可能是那種將
<lb ed="ZW" n="0406a21"/>三身與三組陀羅尼作一一對應的密敎敎法，如同圓珍在文首所
<lb ed="ZW" n="0406a22"/>報吿的那樣：</p>
<lb ed="ZW" n="0406a23"/><p xml:id="pZW04p0406a2301">「大唐東都水南<name role="" type="person">天宮寺</name>門樓柱上，題云：法身眞言阿
<lb ed="ZW" n="0406a24"/>鍐嚂唅缺；報身眞言阿尼羅唅缺；化身眞言阿羅波
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0407a" n="0407a"/>
<lb ed="ZW" n="0407a01"/>灑娜」。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0407001" n="0407001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0407a02"/><p xml:id="pZW04p0407a0201">然而，遍檢T907都找不到這種將三身與三陀羅尼相對應
<lb ed="ZW" n="0407a03"/>的敎法。此其一。再者，在圓珍對仁忠祕籍簡略介紹中，有三悉
<lb ed="ZW" n="0407a04"/>地和三身眞言，而三種悉地法（卽將三悉地與三陀羅尼相對應的
<lb ed="ZW" n="0407a05"/>敎法）卻吿闕如。對《決示三種地法》的作者圓珍來講，T907最
<lb ed="ZW" n="0407a06"/>重要處無非此三種悉地法（這正是他這篇文章的主題）。如果這
<lb ed="ZW" n="0407a07"/>部秘籍果眞是T907，圓珍是不會在文中對它的這一精要敎法略
<lb ed="ZW" n="0407a08"/>而不提的。其三，如果T907已是仁忠的隨身祕籍，那很難想像
<lb ed="ZW" n="0407a09"/>直到他歿後近60年的882年，當時已爲台門翹楚的圓珍仍對它
<lb ed="ZW" n="0407a10"/>渾然無知，而需向遠在大唐國的智慧輪隔洋卜問三種悉地法之
<lb ed="ZW" n="0407a11"/>典據（詳後）。</p>
<lb ed="ZW" n="0407a12"/><p xml:id="pZW04p0407a1201">最後，圓珍文中所提到的《三種悉地法》並不能等同於三儀
<lb ed="ZW" n="0407a13"/>軌中的任何一部儀軌。首先，據圓珍所述，此《三種悉地法》，譯
<lb ed="ZW" n="0407a14"/>者失名。但三儀軌並稱<name role="" type="person">善無畏</name>所譯。其次，圓珍本人認爲《三種
<lb ed="ZW" n="0407a15"/>悉地法》的內容與他在《決示三種悉地法》中所闡述的思想並不
<lb ed="ZW" n="0407a16"/>吻合。通過比較三儀軌與圓珍的《決示三種悉地法》，我們卻發
<lb ed="ZW" n="0407a17"/>現，它們彼此間有頗多共通之處。</p>
<lb ed="ZW" n="0407a18"/><p xml:id="pZW04p0407a1801">圓珍此處提到的《三種悉地法》不會是三儀軌之一，卻極有
<lb ed="ZW" n="0407a19"/>可能是另一部密敎經軌《淸淨法身毘盧遮那心地法門成就一切
<lb ed="ZW" n="0407a20"/>陀羅尼三種悉地》（T899）。從保存於《大正藏》的版本看，該經
<lb ed="ZW" n="0407a21"/>一卷，譯者失名。這與圓珍對《三種悉地法》的叙述相契合。更
<lb ed="ZW" n="0407a22"/>爲重要的是，該經軌亦以「三種悉地法」知名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0407002" n="0407002"/>。而且，比較該經
<lb ed="ZW" n="0407a23"/>軌與圓珍的《決示三種悉地法》就能發現，除了三品悉地這一共
<lb ed="ZW" n="0407a24"/>同提法外，二者並無任何共通之處。最後，該儀軌已見於入唐八
<lb ed="ZW" n="0407a25"/>家之一的常曉（?-866）的將來錄（T2163）。承和6年（839），
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0408a" n="0408a"/>
<lb ed="ZW" n="0408a01"/>常曉獻其將來錄於朝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0408001" n="0408001"/>。可見，該經軌的傳入日本不晚於839
<lb ed="ZW" n="0408a02"/>年。另一方面，圓珍《決示三種悉地法》的撰寫不早於871年，因
<lb ed="ZW" n="0408a03"/>文中提及一貞觀13年（871）的官牒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0408002" n="0408002"/>。因此，圓珍在寫「決示三
<lb ed="ZW" n="0408a04"/>種悉地法」前完全有可能讀到該經軌。</p>
<lb ed="ZW" n="0408a05"/><p xml:id="pZW04p0408a0501">誠然，《決示三種悉地法》中不乏在文字或語意上契合於
<lb ed="ZW" n="0408a06"/>T907的地方，容易讓人聯想到圓珍可能熟悉並在《決示三種悉
<lb ed="ZW" n="0408a07"/>地法》中引用了該經軌。然經細究，所有這些暗合於T907處都
<lb ed="ZW" n="0408a08"/>不足以成爲圓珍知曉T907的證據。相反，《決示三種悉地法》
<lb ed="ZW" n="0408a09"/>本身卻有證據表明，圓珍在撰寫該文前對T907茫然無知。試
<lb ed="ZW" n="0408a10"/>論如下。</p>
<lb ed="ZW" n="0408a11"/><p xml:id="pZW04p0408a1101">《決示三種悉地法》開篇伊始就著力闡明三陀羅尼（阿鍐嚂
<lb ed="ZW" n="0408a12"/>唅缺，阿尼羅唅缺，阿羅波灑娜）的典據。爲此，圓珍引《大日經》
<lb ed="ZW" n="0408a13"/>的兩品，作爲頭兩個陀羅尼的出典<anchor xml:id="nkr_note_orig_0408003" n="0408003"/>。至於第三組陀羅尼的典
<lb ed="ZW" n="0408a14"/>據，圓珍擧出《金剛頂經<name role="" type="person">文殊師利</name>五字心陀羅尼品》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0408004" n="0408004"/>。關於三
<lb ed="ZW" n="0408a15"/>陀羅尼的出典，圓珍隻字未提T907。這說明了什麼呢？</p>
<lb ed="ZW" n="0408a16"/><p xml:id="pZW04p0408a1601">三陀羅尼並見於T907，而《大日經》及《金剛頂經<name role="" type="person">文殊師利</name>
<lb ed="ZW" n="0408a17"/>五字心陀羅尼品》祇包含三陀羅尼之二或之一。以此言之，相較
<lb ed="ZW" n="0408a18"/>於此二密典，T907應被視作更完整，更完美的典據。況且，
<lb ed="ZW" n="0408a19"/>T907傳由<name role="" type="person">善無畏</name>所譯，其權威性或有不逮《大日經》，但也決不
<lb ed="ZW" n="0408a20"/>遜於《金剛頂經<name role="" type="person">文殊師利</name>五字心陀羅尼品》。如果圓珍知道
<lb ed="ZW" n="0408a21"/>T907，他斷不會棄之不用，反而引用雖較T907權威但在典據的
<lb ed="ZW" n="0408a22"/>完整性上卻遠不及T907的《大日經》以及不僅在典據完整性上
<lb ed="ZW" n="0408a23"/>遠遜T907，且在權威性上也並不優於T907的《金剛頂經文殊
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0409a" n="0409a"/>
<lb ed="ZW" n="0409a01"/>師利五字心陀羅尼品》。由此可見，圓珍在撰寫《決示三種悉地
<lb ed="ZW" n="0409a02"/>法》時並不知曉T907。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a03"/><p xml:id="pZW04p0409a0301">不但圓珍的《決示三種悉地法》本身有力地表明圓珍當時對
<lb ed="ZW" n="0409a04"/>該經茫然無知，而且放眼《決示三種悉地法》之外，我們還會得到
<lb ed="ZW" n="0409a05"/>強力支持這一結論的證據：一方面，《決示三種悉地法》寫於873
<lb ed="ZW" n="0409a06"/>年左右；另一方面，遲至882年，圓珍依未接觸到T907。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a07"/><p xml:id="pZW04p0409a0701">先來看《決示三種悉地法》的繫年問題。該文的寫作時間未
<lb ed="ZW" n="0409a08"/>經註明，確考不易。但說它寫於873年左右，則大致不差。原因
<lb ed="ZW" n="0409a09"/>如下。據《餘芳編年雜集》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0409001" n="0409001"/>，圓珍於貞觀15年（873）上奏朝廷，
<lb ed="ZW" n="0409a10"/>要求賜阿闍梨之位於遍昭（817-90）。其奏請旋卽詔准。另據
<lb ed="ZW" n="0409a11"/>《智證大師年譜》，遍昭接受阿闍梨位的儀式於貞觀15年9月9
<lb ed="ZW" n="0409a12"/>日擧行，由圓珍主持。除授阿闍梨位外，圓珍還傳三種悉地法於
<lb ed="ZW" n="0409a13"/>遍昭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0409002" n="0409002"/>。但據安然記述，從圓珍處接受了三種悉地法後，遍昭一
<lb ed="ZW" n="0409a14"/>直懷疑該密法是否有典據可尋（詳後）。因爲以上原因，一些日
<lb ed="ZW" n="0409a15"/>本天台學者主張《決示三種悉地法》是圓珍對遍昭有關疑惑的直
<lb ed="ZW" n="0409a16"/>接回應。如該推測大致無誤，《決示三種悉地法》應寫於873年
<lb ed="ZW" n="0409a17"/>左右<anchor xml:id="nkr_note_orig_0409003" n="0409003"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0409a18"/><p xml:id="pZW04p0409a1801">我們接著來看另一個問題：至少截至882年爲止，圓珍仍對
<lb ed="ZW" n="0409a19"/>T905茫然無知。《智證大師全集》保存一對圓珍致智慧輪的信，
<lb ed="ZW" n="0409a20"/>「上智慧輪三藏書」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0409004" n="0409004"/>。該信寫於日本延喜6年（882）7月。隨
<lb ed="ZW" n="0409a21"/>信還附有兩卷問題集（圓珍信中稱「疑集」，後人輯錄爲「些些疑
<lb ed="ZW" n="0409a22"/>文」，收《智證大師全集》），匯列了一些長期困撓圓珍而讓他在日
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0410a" n="0410a"/>
<lb ed="ZW" n="0410a01"/>本求敎無門的問題。問題之一就是關於三種悉地法的典據：</p>
<lb ed="ZW" n="0410a02"/><p xml:id="pZW04p0410a0201">「『阿鍐藍含缺，上品；阿尾羅哞缺，中；阿羅波左那，
<lb ed="ZW" n="0410a03"/>爲下悉地。』此出何文？曾見洛陽諸寺多題門牓，其
<lb ed="ZW" n="0410a04"/>大趣何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0410001" n="0410001"/>？」</p>
<lb ed="ZW" n="0410a05"/><p xml:id="pZW04p0410a0501">這個問題表明，圓珍當時（882）尙未接觸到T907，因爲
<lb ed="ZW" n="0410a06"/>T907明載三陀羅尼及三品悉地，並將二者作一一對應；該經軌
<lb ed="ZW" n="0410a07"/>無疑可以被視作三種悉地法的典據。圓珍在882年前如有緣讀
<lb ed="ZW" n="0410a08"/>到該經軌，就無須懷疑三種悉地法的典據。</p>
<lb ed="ZW" n="0410a09"/><p xml:id="pZW04p0410a0901">旣然圓珍的《決示三種悉地法》極有可能寫於873年左右，
<lb ed="ZW" n="0410a10"/>而時至882年圓珍仍未讀到T907，我們可以斷定，圓珍在寫《決
<lb ed="ZW" n="0410a11"/>示三種悉地法》前不可能讀到T907。旣如此，T907與《決示三
<lb ed="ZW" n="0410a12"/>種悉地法》之間相近乃至相同的句子，斷落，思想，又當作何解釋
<lb ed="ZW" n="0410a13"/>呢？可能的解釋有兩種：要麼（1）T907從《決示三種悉地法》擷
<lb ed="ZW" n="0410a14"/>取了這些句子，斷落，思想；要麼（2）這些句子，斷落，思想來源於
<lb ed="ZW" n="0410a15"/>第三者文獻。</p>
<lb ed="ZW" n="0410a16"/><p xml:id="pZW04p0410a1601">第二種解釋顯然不太可能，因爲如前所述，《決示三種悉地
<lb ed="ZW" n="0410a17"/>法》相類或相同於T907之處大部見於法全的敎諭，而這些敎諭
<lb ed="ZW" n="0410a18"/>顯由法全本人獨立作出，而非另有所本。這樣，《決示三種悉地
<lb ed="ZW" n="0410a19"/>法》與T907之間的相近（同）點祇能源於T907的作者對《決示
<lb ed="ZW" n="0410a20"/>三種悉地法》的利用。又因爲沒有任何證據表明《決示三種悉地
<lb ed="ZW" n="0410a21"/>法》曾流傳至中國或其它屬漢文化圈的國家，T907祇能是由某
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0411a" n="0411a"/>
<lb ed="ZW" n="0411a01"/>個日本人在日本擷取《決示三種悉地法》的某些思想寫就的<anchor xml:id="nkr_note_orig_0411001" n="0411001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0411a02"/><p xml:id="pZW04p0411a0201">在此，我可以擧出另一證據，證明T907
<lb ed="ZW" n="0411a03"/>寫於日本。T907有下面一段話：</p>
<lb ed="ZW" n="0411a04"/><p xml:id="pZW04p0411a0401">「右五部眞言（卽阿鍐覽唅欠⸺引者註）是一切如來
<lb ed="ZW" n="0411a05"/>無生甘露之珍漿，醍醐佛性之妙藥。一字入於五
<lb ed="ZW" n="0411a06"/>藏，萬病不生。況修日觀，月觀？卽時修得佛身空
<lb ed="ZW" n="0411a07"/>寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0411002" n="0411002"/>。」
<lb ed="ZW" n="0411a08"/>這段話與空海《念持眞言理觀啓白文》中的數行偈語極爲相似，
<lb ed="ZW" n="0411a09"/>今人不能不懷疑二者之間的關係：</p>
<lb ed="ZW" n="0411a10"/><lg type="regular" xml:id="lgZW04p0411a1001"><l>「一切如來，</l><l>甘露智水；</l>
<lb ed="ZW" n="0411a11"/><l>三世諸佛，</l><l>醍醐妙藥。</l>
<lb ed="ZW" n="0411a12"/><l>一字入藏，</l><l>萬病不生。</l>
<lb ed="ZW" n="0411a13"/><l>卽時修得，</l><l>佛身空寂。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0411003" n="0411003"/></l></lg>
<lb ed="ZW" n="0411a14"/>如前所述，同最澄一樣，空海不太可能知曉T907。他當然也沒
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0412a" n="0412a"/>
<lb ed="ZW" n="0412a01"/>有機會引用到T907。那麼，T907中這段與《念持眞言理觀啓白
<lb ed="ZW" n="0412a02"/>文》如此相像的文字極有可能本於空海的這一短篇偈語體著作。
<lb ed="ZW" n="0412a03"/>由此也可證明T907成書於日本。
<lb ed="ZW" n="0412a04"/><p xml:id="pZW04p0412a0401">旣然T907是在圓珍《決示三種悉地法的》基礎上寫於日
<lb ed="ZW" n="0412a05"/>本。那麼它的作者要麼就是圓珍本人，要麼就是一個熟悉圓珍
<lb ed="ZW" n="0412a06"/>這篇短文的人。T907爲圓珍本人所寫的可能性甚微。試證以
<lb ed="ZW" n="0412a07"/>反證法。若T907確爲圓珍所作，則它或成於《決示三種悉地
<lb ed="ZW" n="0412a08"/>法》之前，或成於它之後。T907顯然不可能成於《決示三種悉地
<lb ed="ZW" n="0412a09"/>法》之前，因爲那樣的話，圓珍便沒有必要再撰文澄淸三種悉地
<lb ed="ZW" n="0412a10"/>法的典據了。假設T907寫於《決示三種悉地法》之後也同樣困
<lb ed="ZW" n="0412a11"/>難，因爲一個人一般不太可能會在自己僞造的經書中摻入如此
<lb ed="ZW" n="0412a12"/>衆多的可以在自己的另一著作中找得到的句子，段落，思想。這
<lb ed="ZW" n="0412a13"/>樣未免太不利於僞撰品的可信度了。因此，我們認爲T907並
<lb ed="ZW" n="0412a14"/>非圓珍所作，而是由某個熟悉他著作的人在圓珍身後（圓珍卒於
<lb ed="ZW" n="0412a15"/>891年）所作<anchor xml:id="nkr_note_orig_0412001" n="0412001"/>。這個人會是誰呢？有證據表明他可能就是在
<lb ed="ZW" n="0412a16"/>日本佛敎史上赫赫有名的安然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0412a17"/>
<lb ed="ZW" n="0412a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">三、安然與T907</cb:mulu><head>三、安然與T907</head>
<lb ed="ZW" n="0412a19"/><p xml:id="pZW04p0412a1901">安然是繼圓仁與圓珍之後將日本天台宗進一步密敎化的最
<lb ed="ZW" n="0412a20"/>關鍵人物，公認的日本天台宗祖師。他不僅兼學天台各家，堂廡
<lb ed="ZW" n="0412a21"/>甚廣；還傍乃眞言宗學，取精用弘。一生筆耕不輟，著述弘富，有
<lb ed="ZW" n="0412a22"/>百餘部著作傳世。其中雖有後人僞託，但其多產，卻是不爭的事
<lb ed="ZW" n="0412a23"/>實。安然的重要性不僅表現在其著述的驚人數目上，更因爲他
<lb ed="ZW" n="0412a24"/>寫下了一些結構嚴謹，見解深邃的宏篇巨製，對規<anchor xml:id="nkr_note_add_0412a2401" n="0412a2401"/><anchor xml:id="beg0412a2401" n="0412a2401"/>範<anchor xml:id="end0412a2401"/>此後的天台
<lb ed="ZW" n="0412a25"/>宗發展作用重大。安然的影響不限於台密，甚至日本佛敎，他的
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0413a" n="0413a"/>
<lb ed="ZW" n="0413a01"/>著作還觸及音韻學及梵文文法等，對這些領域的影響旣深且遠。</p>
<lb ed="ZW" n="0413a02"/><p xml:id="pZW04p0413a0201">安然著有《諸阿闍梨眞言密敎部類總錄》（T2176），又稱「八
<lb ed="ZW" n="0413a03"/>家秘錄」，將日本入唐八家將來的密敎典籍分門別類地記載下
<lb ed="ZW" n="0413a04"/>來。《八家祕錄》載有一密敎儀軌，稱「尊勝破地獄陀羅尼儀軌」，
<lb ed="ZW" n="0413a05"/>一卷，屬「蘇悉地部」。據夾注，該經又名「三種悉地法」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0413001" n="0413001"/>最後
<lb ed="ZW" n="0413a06"/>値得注意的是，《八家秘錄》將該經與一「三種悉地付法」的文件
<lb ed="ZW" n="0413a07"/>相提並列<anchor xml:id="nkr_note_orig_0413002" n="0413002"/>。凡此種種均表明《八家祕錄》所載的這部儀軌極有
<lb ed="ZW" n="0413a08"/>可能是我們的三儀軌之一。</p>
<lb ed="ZW" n="0413a09"/><p xml:id="pZW04p0413a0901">稍加分析後可確定，該經軌可能是T906或T907，但不太
<lb ed="ZW" n="0413a10"/>可能是T905。理由有二。第一，三儀軌中祇有T905在題目中
<lb ed="ZW" n="0413a11"/>沒有含有「尊勝」一詞，而「尊勝」卻恰恰是見於《八家祕錄》的這
<lb ed="ZW" n="0413a12"/>部密敎儀軌其題目的關鍵詞之一。第二，「尊勝破地獄陀羅尼儀軌」
<lb ed="ZW" n="0413a13"/>與「佛頂尊勝心破地獄法」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0413003" n="0413003"/>頗爲相近而與T905的別稱
<lb ed="ZW" n="0413a14"/>「三種悉地皉密眞言法」相去甚遠。那麼，《八家祕錄》的這部密敎儀
<lb ed="ZW" n="0413a15"/>軌到底是T906還是T907呢？安然的另一部著作爲我們提供
<lb ed="ZW" n="0413a16"/>了線索。</p>
<lb ed="ZW" n="0413a17"/><p xml:id="pZW04p0413a1701">在其所著《胎藏界大法對受記》中，安然提及並引用了一部
<lb ed="ZW" n="0413a18"/>叫作「尊勝破地獄法」的儀軌：</p>
<lb ed="ZW" n="0413a19"/><p xml:id="pZW04p0413a1901">「又比叡山根本大師入唐之日，順曉阿闍梨授三種
<lb ed="ZW" n="0413a20"/>悉地法，印信載《顯戒論緣起》中。云：暗鍐覽唅欠
<lb ed="ZW" n="0413a21"/>（上品悉地），阿尾羅唅欠（中品悉地），阿囉波娑那（下品
<lb ed="ZW" n="0413a22"/>悉地）。而無入修印信等。云云。珍和上說：『大師
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0414a" n="0414a"/>
<lb ed="ZW" n="0414a01"/>傳廣智，廣智傳德圓，德圓傳圓珍。』圓珍傳權僧正
<lb ed="ZW" n="0414a02"/>大和上。大和上常疑此法有無。安然近得《尊勝破
<lb ed="ZW" n="0414a03"/>地獄法》，中有此等三種悉地眞言，稍同順曉阿闍梨
<lb ed="ZW" n="0414a04"/>傳。又云，阿囉波遮那（名出悉地），阿微羅哞呿（名入
<lb ed="ZW" n="0414a05"/>悉地），阿鍐覽哞欠（名皉密悉地，亦名成就悉地，亦名蘇悉
<lb ed="ZW" n="0414a06"/>地）。此阿鍐覽唅欠，亦爲五部，五佛，五輪；亦爲
<lb ed="ZW" n="0414a07"/>地，蓮，日，月，空觀；亦名法身眞言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0414001" n="0414001"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0414a08"/><p xml:id="pZW04p0414a0801">這部被稱作「尊勝破地獄法」的儀軌顯然就是《八家皉錄》所提到
<lb ed="ZW" n="0414a09"/>的「尊勝破地獄儀軌」。除了二者題目的相近外，《八家祕錄》與
<lb ed="ZW" n="0414a10"/>《始藏界大法對受記》提及這兩部儀軌的「上下文」（context）也印
<lb ed="ZW" n="0414a11"/>證我們這一看法：如上所述，《八家祕錄》中，《尊勝破地獄儀軌》
<lb ed="ZW" n="0414a12"/>與最澄的付法文相提並論；而在這裏，《尊勝破地獄法》也是被當
<lb ed="ZW" n="0414a13"/>作最澄付法文的典據而被引用的。據此，我們可以斷定安然在
<lb ed="ZW" n="0414a14"/>此引用的經軌就是《尊勝破地獄儀軌》，卽T906或T907。再通
<lb ed="ZW" n="0414a15"/>過對以上引文的分析，我們可以近一步確證《尊勝破地獄法》或
<lb ed="ZW" n="0414a16"/>《尊勝破地獄儀軌》卽是T907。</p>
<lb ed="ZW" n="0414a17"/><p xml:id="pZW04p0414a1701">據安然所作的引文，《尊勝破地獄法》將五梵文字母（阿鍐覽
<lb ed="ZW" n="0414a18"/>唅欠）一一對應於五部，五佛，五輪及五觀（分別以地，蓮華，日，
<lb ed="ZW" n="0414a19"/>月及空爲觀照對象）。同經隨後又將五字稱作「法身眞言」。這
<lb ed="ZW" n="0414a20"/>兩點與T906有出入，卻與T907若合符節。在T907中，五字先
<lb ed="ZW" n="0414a21"/>是與五佛，然後與五部/五輪及五觀作一一對應；而在T906中，
<lb ed="ZW" n="0414a22"/>五字不僅與五部，五佛，五輪及五觀作一一對應，它們還與五形
<lb ed="ZW" n="0414a23"/>（四角，滿月，三角，半月，滿月⸺原文如此）及五色（黃，白，赤，
<lb ed="ZW" n="0414a24"/>墨，種種色）作一一比照。至於「五字是法身眞言」的說法，T907
<lb ed="ZW" n="0414a25"/>也與《尊勝破地獄法》一致。因爲二者都是在將五字與五部，五
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0415a" n="0415a"/>
<lb ed="ZW" n="0415a01"/>輪，五觀作一一對應後才提到這一說法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0415001" n="0415001"/>；而T906卻與此相反，
<lb ed="ZW" n="0415a02"/>「五字是法身眞言」的說法是在五字與五部，五佛，五輪及五觀作
<lb ed="ZW" n="0415a03"/>一一對應之前就被提出來了<anchor xml:id="nkr_note_orig_0415002" n="0415002"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0415a04"/><p xml:id="pZW04p0415a0401">綜上所述，關於安然與T907的關係，我們可以得出這樣一
<lb ed="ZW" n="0415a05"/>個結論：安然知道T907的存在，並分別在《八家祕錄》與《胎藏
<lb ed="ZW" n="0415a06"/>界大法對受記》中記載或引用了該經軌。隨此結論而來的問題
<lb ed="ZW" n="0415a07"/>是，安然是在何時接觸到T907的？解決該問題的根據無疑是
<lb ed="ZW" n="0415a08"/>安然這兩部著作的係年。</p>
<lb ed="ZW" n="0415a09"/><p xml:id="pZW04p0415a0901">《八家祕錄》完稿於元慶9年（885），修訂於延喜2年（902）5
<lb ed="ZW" n="0415a10"/>月11日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0415003" n="0415003"/>。因爲T907是在圓珍《決示三種悉地法》的基礎上寫
<lb ed="ZW" n="0415a11"/>就於891年之後（如上述），它當不見於《八家祕錄》885年的初
<lb ed="ZW" n="0415a12"/>稿。安然是在902年改訂《八家祕錄》時才將T907的書名補充
<lb ed="ZW" n="0415a13"/>進去。這意味著安然至少不會晚於902年就已知道T907。另
<lb ed="ZW" n="0415a14"/>一方面，我們還要注意到，《胎藏界大法對受記》引用了T907。
<lb ed="ZW" n="0415a15"/>這說明安然在完成該著作前卽已讀到T907。那麼，《胎藏界大
<lb ed="ZW" n="0415a16"/>法對受記》的成書是在《八家祕錄》之前，還是之後呢？對此問
<lb ed="ZW" n="0415a17"/>題，雖缺乏足夠的證據來支持一個明確無誤的答案，我傾向於認
<lb ed="ZW" n="0415a18"/>爲《胎藏界大法對受記》成書於《八家祕錄》之後。這麼認爲的理
<lb ed="ZW" n="0415a19"/>由是：安然在《八家祕錄》中記載了相當一部分（雖非全部）他本
<lb ed="ZW" n="0415a20"/>人的重要著作。《胎藏界大法對受記》卻不見載於其中。無論從
<lb ed="ZW" n="0415a21"/>哪種標準來看，《胎藏界大法對受記》都應被認作安然的最重要
<lb ed="ZW" n="0415a22"/>著作之一。因此，它不被列入《八家祕錄》可能是因爲它成書於
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0416a" n="0416a"/>
<lb ed="ZW" n="0416a01"/>《八家秘錄》之後。所以，儘管不能斷然排除《胎藏界大法對受
<lb ed="ZW" n="0416a02"/>記》寫於《八家秘錄》之前的可能性（如果那樣，安然知曉T907
<lb ed="ZW" n="0416a03"/>的時間下限還要上推到902年之前），《胎藏界大法對受記》不見
<lb ed="ZW" n="0416a04"/>於《八家祕錄》這一事實強烈地暗示著它成書於《八家祕錄》之
<lb ed="ZW" n="0416a05"/>後。所以，我們可以肯定，T907是在891-902年間出現在日本
<lb ed="ZW" n="0416a06"/>的。</p>
<lb ed="ZW" n="0416a07"/><p xml:id="pZW04p0416a0701">在這近10年的時間內，誰是寫作象T907這樣一部密敎儀
<lb ed="ZW" n="0416a08"/>軌的最可能人選呢？我們的目光禁不住要轉向T907的「發現
<lb ed="ZW" n="0416a09"/>者」⸺安然。有理由懷疑，安然不僅僅是T907的「發現者」，
<lb ed="ZW" n="0416a10"/>他可能正是它的創作者。</p>
<lb ed="ZW" n="0416a11"/><p xml:id="pZW04p0416a1101">從我們目前所掌握的文獻資料來看，安然是將T907公諸
<lb ed="ZW" n="0416a12"/>於世的第一人。況且，他是圓珍與遍昭之後天台宗的中流砥柱。
<lb ed="ZW" n="0416a13"/>與圓珍一樣，他可能也遭受到了來自天台宗內外的要求出示三
<lb ed="ZW" n="0416a14"/>種悉地法典據的壓力。從動機上來看，他有可能創作象T907
<lb ed="ZW" n="0416a15"/>這樣一部能夠給三種悉地法提供典據的密敎儀軌，以杜質疑三
<lb ed="ZW" n="0416a16"/>種悉地法典據的悠悠之口。最後，他完全有可能閱讀到圓珍的
<lb ed="ZW" n="0416a17"/>《決示三種悉地法》。以此爲本，再敷衍成T907，這對像安然這
<lb ed="ZW" n="0416a18"/>樣的密法大師，文章裏手來講，顯非難事。</p>
<lb ed="ZW" n="0416a19"/><p xml:id="pZW04p0416a1901">至此，我們可以對T907的出處，作者與成書時間，作一簡
<lb ed="ZW" n="0416a20"/>短的結論。傳爲<name role="" type="person">善無畏</name>所譯的密敎儀軌T907旣非傳自印度，
<lb ed="ZW" n="0416a21"/>也不是成書於中國。它乃是一部寫於日本的密敎僞經，大約完
<lb ed="ZW" n="0416a22"/>成於891年至902年間，目的在於向最澄密敎付法文中特異的
<lb ed="ZW" n="0416a23"/>密敎敎法（所謂的「三種悉地法」）提供典據。它的作者很可能就
<lb ed="ZW" n="0416a24"/>是大名鼎鼎的天台大師安然。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0416a25"/>
<lb ed="ZW" n="0416a26"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第三節　T905與T906的出處及成書年代</cb:mulu><head>第三節　T905與T906的出處及成書年代</head>
<lb ed="ZW" n="0416a27"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">前文</cb:mulu><p xml:id="pZW04p0416a2701">上節我們論證了T907的日本出處。另一方面，正如我們
<lb ed="ZW" n="0416a28"/>在序言中所指出的那樣，T905與T906都是在T907的基礎上
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0417a" n="0417a"/>
<lb ed="ZW" n="0417a01"/>擴展而成的。據此兩點，T905與T906的日本出處本已無庸贅
<lb ed="ZW" n="0417a02"/>述。這裏，我們要指出的是，卽使不訴諸T907寫於日本這一結
<lb ed="ZW" n="0417a03"/>論，我們仍可通過對T905本身的考察，得出關於T905出處的
<lb ed="ZW" n="0417a04"/>同樣結論。讓我們先來看T905的出處。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0417a05"/>
<lb ed="ZW" n="0417a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">一、關於T905的出處</cb:mulu><head>一、關於T905的出處</head>
<lb ed="ZW" n="0417a07"/><p xml:id="pZW04p0417a0701">T905中有相當數量節句子與段落可以在圓珍的3篇著作
<lb ed="ZW" n="0417a08"/>（《敎示兩部祕要義》，《〈大毗盧遮那成道經〉心目》及《雜私記》）
<lb ed="ZW" n="0417a09"/>中找到相同者或相似者。在T905開篇後不久，我們就發現五
<lb ed="ZW" n="0417a10"/>個短句，分別將五梵文字母等同於五大的種子：</p>
<lb ed="ZW" n="0417a11"/><p xml:id="pZW04p0417a1101">「阿字……金剛地輪種子」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0417001" n="0417001"/>；「唅字……大日如來
<lb ed="ZW" n="0417a12"/>智海水大輪種子」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0417002" n="0417002"/>；「藍字是大日如來心地種火大
<lb ed="ZW" n="0417a13"/>種子」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0417003" n="0417003"/>；「唅字……卽是大日如來常住壽量風大種
<lb ed="ZW" n="0417a14"/>子」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0417004" n="0417004"/>；「欠字……則大日如來無見頂相，五佛所證
<lb ed="ZW" n="0417a15"/>大空智處」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0417005" n="0417005"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0417a16"/><p xml:id="pZW04p0417a1601">幾乎與之相同的五個句子也可見於圓珍的「敎示兩部祕要
<lb ed="ZW" n="0417a17"/>義」：</p>
<lb ed="ZW" n="0417a18"/><p xml:id="pZW04p0417a1801">「A則大日法身金剛輪之種子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0417006" n="0417006"/>；Bam則大日如來
<lb ed="ZW" n="0417a19"/>智海水大輪圓滿種子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0417007" n="0417007"/>；Ram則大日如來心地火大
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0418a" n="0418a"/>
<lb ed="ZW" n="0418a01"/>種子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0418001" n="0418001"/>；Hum則大日如來常住壽量風大種子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0418002" n="0418002"/>；
<lb ed="ZW" n="0418a02"/>Kham則大日如來無見頂相，五佛所證大空智
<lb ed="ZW" n="0418a03"/>處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0418003" n="0418003"/>。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0418004" n="0418004"/></p>
<lb ed="ZW" n="0418a04"/><p xml:id="pZW04p0418a0401">此外，T905還有兩個句子也可以在《敎示兩部祕要義》中找到幾
<lb ed="ZW" n="0418a05"/>乎完全一致的對應者。這兩個句子是：（1）「馱盧麼陀都，法身如
<lb ed="ZW" n="0418a06"/>來眞實體也」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0418005" n="0418005"/>（《敎示兩部祕要義》中的對應句見於《大日本佛
<lb ed="ZW" n="0418a07"/>敎全書》第28卷第1087頁上。文中「馱盧麼陀都」以梵文dhar-
<lb ed="ZW" n="0418a08"/>madhatu表示）；（2）「法身遮那具足之體，五部三部眞實之源」
<lb ed="ZW" n="0418a09"/>（T905.18.911a25-26；《敎示兩部祕要義》中的對應句見於
<lb ed="ZW" n="0418a10"/>《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁下）。</p>
<lb ed="ZW" n="0418a11"/><p xml:id="pZW04p0418a1101">更値得注意的是，T905中可見於圓珍3部著作的大段文
<lb ed="ZW" n="0418a12"/>字，計有5處之多：</p>
<lb ed="ZW" n="0418a13"/><p xml:id="pZW04p0418a1301">其一，</p>
<lb ed="ZW" n="0418a14"/><p xml:id="pZW04p0418a1401">「此三五字卽十五字，卽十五種金剛三昧。一字卽
<lb ed="ZW" n="0418a15"/>十五字，十五字卽一字。一字卽五字，五字卽一字。
<lb ed="ZW" n="0418a16"/>逆順旋轉，初後不二。今八門中該攝萬法。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0418006" n="0418006"/></p>
<lb ed="ZW" n="0418a17"/><p xml:id="pZW04p0418a1701">與該段文字相應的段落見於「敎示兩部祕要義」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0418007" n="0418007"/>：</p>
<lb ed="ZW" n="0418a18"/><p xml:id="pZW04p0418a1801">「此八門中該攝萬法。今云，此等三五字卽十五種
<lb ed="ZW" n="0418a19"/>金剛三眛。一字卽十五字，十五字卽一字。一字卽
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0419a" n="0419a"/>
<lb ed="ZW" n="0419a01"/>五字，五字卽一字。逆順旋轉，初後不二。」</p>
<lb ed="ZW" n="0419a02"/><p xml:id="pZW04p0419a0201">比較這兩段文字，可以發現，個別字容有出入，個別句子在
<lb ed="ZW" n="0419a03"/>各自段落中的位置或有不同，但它們總體上是一樣的。</p>
<lb ed="ZW" n="0419a04"/><p xml:id="pZW04p0419a0401">T905中另一段可以在《敎示兩部祕要義》中找到相應段落
<lb ed="ZW" n="0419a05"/>的文字是：</p>
<lb ed="ZW" n="0419a06"/><p xml:id="pZW04p0419a0601">「大日如來爲令知見此道，示二種法身。智法身佛
<lb ed="ZW" n="0419a07"/>住實相理，爲自受用，現三十七尊，令一切入不二之
<lb ed="ZW" n="0419a08"/>道。理法身佛住如如寂照，法然常住。不動而動，
<lb ed="ZW" n="0419a09"/>現於八葉，爲自他受用，示三重曼荼羅，令十界證大
<lb ed="ZW" n="0419a10"/>空。雖是理智之殊，廣略之異，本來一法，曾無殊
<lb ed="ZW" n="0419a11"/>異。萬法歸一阿字，五部同一遮那。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0419001" n="0419001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0419a12"/><p xml:id="pZW04p0419a1201">「敎示兩部祕要義」中與此相應的段落是：</p>
<lb ed="ZW" n="0419a13"/><p xml:id="pZW04p0419a1301">「大日如來爲令一切知見此道，示二種身，謂理法
<lb ed="ZW" n="0419a14"/>身，智法身。智法身佛住實相，爲自他受用，現三
<lb ed="ZW" n="0419a15"/>十七尊，終令一切入不二道。理法身佛卽是住如如
<lb ed="ZW" n="0419a16"/>寂照，法然常住不動。不動而動，〔現〕於八葉，
<lb ed="ZW" n="0419a17"/>爲自受用，示三種曼荼羅，遂令十界證大空理。開
<lb ed="ZW" n="0419a18"/>門似別，理智不二。本來一法，曾無殊異……是理
<lb ed="ZW" n="0419a19"/>智之殊，亦廣略之異。應知元來無一異相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0419002" n="0419002"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0419a20"/><p xml:id="pZW04p0419a2001">二者間的相類相同，不待辯而自明。</p>
<lb ed="ZW" n="0419a21"/><p xml:id="pZW04p0419a2101">其三，T905中還有如下一段話：</p>
<lb ed="ZW" n="0419a22"/><p xml:id="pZW04p0419a2201">「是故，中尊大日是法身，祕密主金剛惠印是般若，
<lb ed="ZW" n="0419a23"/>觀自在持蓮華印是解脫。則身密法身德，口密是般
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0420a" n="0420a"/>
<lb ed="ZW" n="0420a01"/>若德，意密是解脫德也。因般若故得解脫，解脫因
<lb ed="ZW" n="0420a02"/>般若。此二依法身之體，不卽不離，闕一不得，猶如
<lb ed="ZW" n="0420a03"/>伊字三點。菩提心此金剛部，大悲蓮華部，方便此
<lb ed="ZW" n="0420a04"/>應化身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0420001" n="0420001"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0420a05"/><p xml:id="pZW04p0420a0501">它與圓珍《雜私記》所收的一段圓珍的議論極爲相似：</p>
<lb ed="ZW" n="0420a06"/><p xml:id="pZW04p0420a0601">「胎藏中尊是法身，<name role="" type="person">金剛薩埵</name>是般若，觀音是解脫。
<lb ed="ZW" n="0420a07"/>因般若故得解脫，解脫因般若。是兩依法身之體，
<lb ed="ZW" n="0420a08"/>不卽不離，闕一不得。又菩提心此金剛部，大悲此
<lb ed="ZW" n="0420a09"/>蓮華部，方便法此應化身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0420002" n="0420002"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0420a10"/><p xml:id="pZW04p0420a1001">在密敎的大悲胎藏界曼荼羅中，胎藏中尊就是中尊大日，卽
<lb ed="ZW" n="0420a11"/>大毘盧遮那佛。祕密主金剛是指隨伴在大日如來一側的金剛薩
<lb ed="ZW" n="0420a12"/>埵，因手持金剛杵而名。陪伴在大日如來另一側的則是手持蓮
<lb ed="ZW" n="0420a13"/>華的觀世音菩薩。因此，「中尊大日是法身，祕密主金剛惠印是
<lb ed="ZW" n="0420a14"/>般若，觀自在持蓮華印是解脫」與「胎藏中尊是法身，<name role="" type="person">金剛薩埵</name>是
<lb ed="ZW" n="0420a15"/>般若，觀音是解脫」這兩句話形異而實同。T905這段話的其他
<lb ed="ZW" n="0420a16"/>句子則大都能在《雜私記》的相關段落中找到幾乎完全一致的對
<lb ed="ZW" n="0420a17"/>應句。</p>
<lb ed="ZW" n="0420a18"/><p xml:id="pZW04p0420a1801">其四，其五。最後，T905有一段落其三個構成句子全可以
<lb ed="ZW" n="0420a19"/>在圓珍的第三部著作《〈大毗盧遮那成道經〉心目》中找到，而另
<lb ed="ZW" n="0420a20"/>一般落的部分句子則可在圓珍的同一部著作中找到與它們相類
<lb ed="ZW" n="0420a21"/>似的句子。前一個段落見於《大正藏》第18卷第912頁上：</p>
<lb ed="ZW" n="0420a22"/><p xml:id="pZW04p0420a2201">「是故，阿字是胎內，指位在等覺以前。娑字胎外，指
<lb ed="ZW" n="0420a23"/>位妙覺。<g ref="#CB21835">𨺠</g>字是用，一切法轉，咸依此門。跡恣二
<lb ed="ZW" n="0420a24"/>化，濟度十界也。」（T905）</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0421a" n="0421a"/>
<lb ed="ZW" n="0421a01"/><p xml:id="pZW04p0421a0101">《〈大毗盧遮那成道經〉心目》中與此相對應的三個句子分別
<lb ed="ZW" n="0421a02"/>見於《大日本佛敎全書》第26卷第652頁下第8行，第653頁上
<lb ed="ZW" n="0421a03"/>第4行，第653頁上第8行。T905的第二個段落見於《大正藏》
<lb ed="ZW" n="0421a04"/>第18卷第912頁上：</p>
<lb ed="ZW" n="0421a05"/><p xml:id="pZW04p0421a0501">「然毗盧身土，依正相融，性相同一。眞如遍滿法
<lb ed="ZW" n="0421a06"/>界。大我身口意平等，如太虛空。以虛空爲道場，
<lb ed="ZW" n="0421a07"/>以法界爲床。」</p>
<lb ed="ZW" n="0421a08"/><p xml:id="pZW04p0421a0801">《〈大毗盧遮那成道經〉心目》中有兩句<anchor xml:id="nkr_note_orig_0421001" n="0421001"/>頗近似於T905這
<lb ed="ZW" n="0421a09"/>一段落中的「依正相融，性相同一」與「身口意平等，如太虛空。」</p>
<lb ed="ZW" n="0421a10"/><p xml:id="pZW04p0421a1001">這樣，在T905中一共有5個段落，7個句子可以在圓珍如
<lb ed="ZW" n="0421a11"/>下3部著作中找到相同（似）者：（1）《敎示兩部祕要義》（2段落，
<lb ed="ZW" n="0421a12"/>7句子），（2）《〈大毗盧遮那成道經〉心目》（2段落）與（3）《雜私
<lb ed="ZW" n="0421a13"/>記》（1段落）。T905與圓珍著作之間存在著如此衆多相似乃至
<lb ed="ZW" n="0421a14"/>相同的句子與段落，這到底意味著什麼呢？這無非意味著（1）要
<lb ed="ZW" n="0421a15"/>麼圓珍與T905的作者不約而同地從第三者文獻中襲取了這些
<lb ed="ZW" n="0421a16"/>句子與段落；（2）要麼圓珍從T905引用了這些句子與段落；（3）
<lb ed="ZW" n="0421a17"/>要麼T905的作者從圓珍的著作中借用了這些句子與段落。哪
<lb ed="ZW" n="0421a18"/>種假設更符合實際呢？</p>
<lb ed="ZW" n="0421a19"/><p xml:id="pZW04p0421a1901">首先，第一種假設似乎可以較輕易地加以排除。圓珍與
<lb ed="ZW" n="0421a20"/>T907的作者都沒有講這些句子與段落中的任何一個是引用而
<lb ed="ZW" n="0421a21"/>來的。此外，讀讀圓珍的著作就可以發現這些句子與段落在圓
<lb ed="ZW" n="0421a22"/>珍的著作中極爲自然，與上下文渾然天成，不像引自其它文獻。
<lb ed="ZW" n="0421a23"/>最重要的是：T905與《敎示兩部祕要義》有2段落，7句子是一
<lb ed="ZW" n="0421a24"/>樣的。考盧到二者的短小篇幅（T905僅4400言，而《敎示兩部
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0422a" n="0422a"/>
<lb ed="ZW" n="0422a01"/>祕要義》不滿800言），它們不約而同地從其它文獻引用了這麼
<lb ed="ZW" n="0422a02"/>多幾乎一模一樣的段落與句子這種可能性實在是微乎其微了。</p>
<lb ed="ZW" n="0422a03"/><p xml:id="pZW04p0422a0301">第一種假設旣<anchor xml:id="nkr_note_add_0422a0301" n="0422a0301"/><anchor xml:id="beg0422a0301" n="0422a0301"/>已<anchor xml:id="end0422a0301"/>排除，那麼，我們可以認爲，要麼圓珍從
<lb ed="ZW" n="0422a04"/>T905，要麼T905的作者從圓珍的著作中，借用了這些段落與句
<lb ed="ZW" n="0422a05"/>子。圓珍是否可能從T905借用了這些段落與句子呢？問題的
<lb ed="ZW" n="0422a06"/>關鍵無疑在於圓珍在寫作這三篇著作前是否讀過T905，旣然圓
<lb ed="ZW" n="0422a07"/>珍至少在882年前沒能讀到包括T905在內的任何一部三儀
<lb ed="ZW" n="0422a08"/>軌，如果圓珍的這三部著作（甚至其中之一）是在882年以前寫
<lb ed="ZW" n="0422a09"/>的，我們就能排除圓珍在這三篇部著作中引用了T905的可能
<lb ed="ZW" n="0422a10"/>性。</p>
<lb ed="ZW" n="0422a11"/><p xml:id="pZW04p0422a1101">《雜私記》中那段可以在T905中找到相類者的段落，據圓
<lb ed="ZW" n="0422a12"/>珍自己所記，寫於貞觀14年12月24日。換言之，圓珍寫這段
<lb ed="ZW" n="0422a13"/>文字的時間要比882年足足早出10年。至於《〈大毗盧遮那成
<lb ed="ZW" n="0422a14"/>道經〉心目》的寫作時間，據該書的跋註（「日本國上都比叡山延
<lb ed="ZW" n="0422a15"/>曆寺眞言唱業內供奉沙門圓珍遊天台次，屆於鎭西府城山寺天
<lb ed="ZW" n="0422a16"/>王院，案本經贊述之」）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0422001" n="0422001"/>，當在圓珍還唐後不久，卽858年左右，
<lb ed="ZW" n="0422a17"/>比882年早24年。這說明圓珍在寫《雜私記》中的這<anchor xml:id="nkr_note_add_0422a1701" n="0422a1701"/><anchor xml:id="beg0422a1701" n="0422a1701"/>段<anchor xml:id="end0422a1701"/>話與
<lb ed="ZW" n="0422a18"/>《〈大毗盧遮那成道經〉心目》全文時，並不知道、當然也就無從利
<lb ed="ZW" n="0422a19"/>用到T905。所以，邏輯的結<anchor xml:id="nkr_note_add_0422a1901" n="0422a1901"/><anchor xml:id="beg0422a1901" n="0422a1901"/>論<anchor xml:id="end0422a1901"/>祇能是：T905中相類（同）於《雜
<lb ed="ZW" n="0422a20"/>私記》與《〈大毗盧遮那成道經〉心目》的段落與句子乃是引用自
<lb ed="ZW" n="0422a21"/>圓珍的這兩部著作。</p>
<lb ed="ZW" n="0422a22"/><p xml:id="pZW04p0422a2201">《敎示兩部祕要義》準確的寫作時間雖不可考，卻有證據顯
<lb ed="ZW" n="0422a23"/>示，在圓珍的某些弟子看來，至少有一段並見於《敎示兩部祕要
<lb ed="ZW" n="0422a24"/>義》與T905之間的文字的「著作權」屬於圓珍。可見於T905的
<lb ed="ZW" n="0422a25"/>《敎示兩部祕要義》兩段落，其中之一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0422002" n="0422002"/>收在圓珍的另一部著作
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0423a" n="0423a"/>
<lb ed="ZW" n="0423a01"/>《雜記》內<anchor xml:id="nkr_note_orig_0423001" n="0423001"/>，並明記爲「山王」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0423002" n="0423002"/>之言。由其體例、內容觀之，
<lb ed="ZW" n="0423a02"/>《雜記》想必是圓珍弟子在其師歿後輯錄先師要語旨言而成。這
<lb ed="ZW" n="0423a03"/>段話被輯錄於圓珍的《雜記》中，這說明圓珍的弟子在編輯該《雜
<lb ed="ZW" n="0423a04"/>記》時（這自然是在圓珍身後），仍對T905茫然無知。否則圓珍
<lb ed="ZW" n="0423a05"/>弟子不可能會把一段可見於一部<name role="" type="person">善無畏</name>所譯之儀軌的話堂而皇
<lb ed="ZW" n="0423a06"/>之地載入其先師的《雜記》中（卽使記入了，至少也會註明該段文
<lb ed="ZW" n="0423a07"/>字也見於<name role="" type="person">善無畏</name>經軌云云）。</p>
<lb ed="ZW" n="0423a08"/><p xml:id="pZW04p0423a0801">由圓珍弟子在圓珍歿後仍眛於T905的事實可以推知，圓
<lb ed="ZW" n="0423a09"/>珍本人終其一生都不知道T905。不然，以該經軌對台門的重
<lb ed="ZW" n="0423a10"/>要，圓珍斷無對它祕而不宣之理，其弟子也斷不至於直到圓珍死
<lb ed="ZW" n="0423a11"/>後仍茫然於該經軌（能給圓珍編撰《雜記》者想必是與圓珍關係
<lb ed="ZW" n="0423a12"/>密切的入室弟子）。據此也可斷定圓珍在寫《敎示兩部祕要義》
<lb ed="ZW" n="0423a13"/>時不可能利用到T905。相反，T905與圓珍著作間所有文字上
<lb ed="ZW" n="0423a14"/>的相同（類）點乃是T905的作者利用了圓珍著作的結果。與
<lb ed="ZW" n="0423a15"/>T907一樣，T905也是在圓珍著作的基礎上寫成於日本。</p>
<lb ed="ZW" n="0423a16"/><p xml:id="pZW04p0423a1601">接著，讓我們來探究T905的寫作年代。首先應注意的是，
<lb ed="ZW" n="0423a17"/>三儀軌中祇有T907見錄於安然《八家祕錄》902年的修訂本，而
<lb ed="ZW" n="0423a18"/>T905，T906卻未列名其中。由此觀之，安然在修定該目錄時，
<lb ed="ZW" n="0423a19"/>並不知道T905的存在。不然，以該經對台門非比尋常的重要
<lb ed="ZW" n="0423a20"/>性，安然不會對它略而不錄。又以安然曠世的博學洽聞，該經當
<lb ed="ZW" n="0423a21"/>時若已出現？流傳於日本，安然似乎不太可能無所知曉。所以，
<lb ed="ZW" n="0423a22"/>T905很有可能在902年以前未出現於日本。902年也因此可
<lb ed="ZW" n="0423a23"/>以作爲T905寫作年代的上限。</p>
<lb ed="ZW" n="0423a24"/><p xml:id="pZW04p0423a2401">另一方面，據台僧長宴（1016-81）的《四十帖訣》記載，長宴
<lb ed="ZW" n="0423a25"/>的受法師皇慶（977-1049）在其講義中提到《尊勝破地獄法》的
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0424a" n="0424a"/>
<lb ed="ZW" n="0424a01"/>另外一個版本，「《尊勝破地獄法》另本云，『智法身亦名報身』。
<lb ed="ZW" n="0424a02"/>云云。此文尤葉，謂智法身。正有境智冥合之意也。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0424001" n="0424001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0424a03"/><p xml:id="pZW04p0424a0301">下文我將證明長宴在其講義中提到的《尊勝破地獄法》乃是
<lb ed="ZW" n="0424a04"/>T906。這樣，所謂的別本就有可能是T905或T907。再者，長
<lb ed="ZW" n="0424a05"/>宴這裏從該「別本」所引的句子「智法身亦名報身」僅見於
<lb ed="ZW" n="0424a06"/>T905<anchor xml:id="nkr_note_orig_0424002" n="0424002"/>，而不見於T907。顯然，這裏的「別本」卽是T905。又據
<lb ed="ZW" n="0424a07"/>長宴所記，皇慶是在永承2年（1047）年7月23日的講義中作此
<lb ed="ZW" n="0424a08"/>評說的<anchor xml:id="nkr_note_orig_0424003" n="0424003"/>。可見，長宴在1047年前卽已讀過T905。1047年於
<lb ed="ZW" n="0424a09"/>是可以作爲T905寫作年代的下限。</p>
<lb ed="ZW" n="0424a10"/><p xml:id="pZW04p0424a1001">總之，關於T905的出處與寫作年間，我們可以作如下的總
<lb ed="ZW" n="0424a11"/>結：T905於902-1047年間寫於日本，其作者利用了圓珍的3
<lb ed="ZW" n="0424a12"/>部著作。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0424004" n="0424004"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0424a13"/>
<lb ed="ZW" n="0424a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">二、關於T906的出處</cb:mulu><head>二、關於T906的出處</head>
<lb ed="ZW" n="0424a15"/><p xml:id="pZW04p0424a1501">關於T906，最惹人注目的是其中一段文字居然可以在安然
<lb ed="ZW" n="0424a16"/>的《金剛界大法對受記》中找到原原本本的對應段落：</p>
<lb ed="ZW" n="0424a17"/><p xml:id="pZW04p0424a1701">「此鍐字變成率都婆。方，圓，三角，半月，團形。地
<lb ed="ZW" n="0424a18"/>水火風空五大所成故。此率都婆變成摩訶毘盧遮
<lb ed="ZW" n="0424a19"/>那如來。身色如月，首戴五佛冠，以妙紗穀天衣瓔
<lb ed="ZW" n="0424a20"/>珞莊嚴其身，光明普照十方法界。皆倚於月輪。四
<lb ed="ZW" n="0424a21"/>佛四波羅蜜十六八供四攝，賢劫千佛二十天，無量
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0425a" n="0425a"/>
<lb ed="ZW" n="0425a01"/>無邊菩薩以眷屬。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0425001" n="0425001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0425a02"/><p xml:id="pZW04p0425a0201">安然《金剛界大法對受記》中相應的段落見於《大正藏》第
<lb ed="ZW" n="0425a03"/>75卷第139頁下第29行至第140頁上第8行，二者幾乎完全
<lb ed="ZW" n="0425a04"/>一致。T906中還有一段落（《大正藏》第18卷第913頁上第2
<lb ed="ZW" n="0425a05"/>至12行）可以在《金剛大法對受記》（《大正藏》第75卷第139頁
<lb ed="ZW" n="0425a06"/>下第24至29行）與一傳爲不空所譯的密敎儀軌《金剛頂瑜珈千
<lb ed="ZW" n="0425a07"/>首千眼觀自在菩薩修行儀軌經》（《大正藏》第20卷第75頁上第
<lb ed="ZW" n="0425a08"/>19至22行）中找到極相近的段落。但稍經比較就能發現，該
<lb ed="ZW" n="0425a09"/>T906段落更近於《金剛大法對受記》中的相關段落。所以，它更
<lb ed="ZW" n="0425a10"/>有可能本於《金剛界大法對受》。</p>
<lb ed="ZW" n="0425a11"/><p xml:id="pZW04p0425a1101">如何解釋二者間文字上的重複呢？我認爲上面的這段
<lb ed="ZW" n="0425a12"/>T906文字引用自安然的《金剛界大法對受記》。如在序言裏所
<lb ed="ZW" n="0425a13"/>指出的那樣，T906的兩首偈頌是分拆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0425002" n="0425002"/>T907中唯一的偈頌而
<lb ed="ZW" n="0425a14"/>成。這說明T906與T907的作者不是同一人。旣然T907的作
<lb ed="ZW" n="0425a15"/>者頗有可能是安然，而T906又是在T907的基礎上寫成的，並
<lb ed="ZW" n="0425a16"/>見於T906與《金剛界大法對受記》的這段話就極有可能也是
<lb ed="ZW" n="0425a17"/>T906的作者襲取自安然的這部著作了。如此看來，T906不僅
<lb ed="ZW" n="0425a18"/>是在可能出自安然之手的T907的基礎上寫成的，它還同時利
<lb ed="ZW" n="0425a19"/>用了安然的一部重要著作⸺《金剛界大法對受記》。除T907，
<lb ed="ZW" n="0425a20"/>《金剛界大法對受記》與《金剛頂瑜珈千首千眼觀自在菩薩修行
<lb ed="ZW" n="0425a21"/>儀軌經》外，T906的作者還利用了（i）一行《疏》（《大正藏》第39
<lb ed="ZW" n="0425a22"/>卷第586頁中第11至13行，第727頁下第8至22行；T906的
<lb ed="ZW" n="0425a23"/>相關段落見《大正藏》第18卷第912頁下第17至24行），（ii）另
<lb ed="ZW" n="0425a24"/>一傳爲不空所譯的密典《〈金剛頂經〉金剛界大道場毘盧遮那如
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0426a" n="0426a"/>
<lb ed="ZW" n="0426a01"/>來智受用身內證智眷屬佛身異名佛最上乘秘密三摩地禮讚文》
<lb ed="ZW" n="0426a02"/>（《大正藏》第18卷第336頁上第3行至下第12行；T906內的
<lb ed="ZW" n="0426a03"/>引文見《大正藏》第18卷第913頁上第18行至中第3行）與
<lb ed="ZW" n="0426a04"/>（iii）智顗《維摩經玄疏》（《大正藏》第38卷第553頁上第20至
<lb ed="ZW" n="0426a05"/>21行，在T906中的引文見《大正藏》第18卷第913頁下第27
<lb ed="ZW" n="0426a06"/>至29行）。</p>
<lb ed="ZW" n="0426a07"/><p xml:id="pZW04p0426a0701">至於T906的成書年代。首先有一點是明確的：與T905一
<lb ed="ZW" n="0426a08"/>樣，T906也是成書於902年之後。這從三儀軌中祇有T907見
<lb ed="ZW" n="0426a09"/>於《八家祕錄》902年的改訂本這一點上可以推知。其理由可比
<lb ed="ZW" n="0426a10"/>照上文得知，卽不贅述。</p>
<lb ed="ZW" n="0426a11"/><p xml:id="pZW04p0426a1101">另據《四十帖訣》，皇慶嘗於長久4年（1042）4月提及一部
<lb ed="ZW" n="0426a12"/>經軌，稱「尊勝破地獄法」：「師曰，『五輪者，卽五智五佛也』。具
<lb ed="ZW" n="0426a13"/>如《尊勝破地獄法》中。云云。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0426001" n="0426001"/>該經軌可能是T906或T907。
<lb ed="ZW" n="0426a14"/>這不僅因爲此二經軌以「尊勝破地獄法」的別名知於世（詳前），
<lb ed="ZW" n="0426a15"/>還因爲第三部儀軌⸺T905的經名中不含「尊勝」二字。事實上，
<lb ed="ZW" n="0426a16"/>皇慶這裏所談到的《尊勝破地獄法》祇能是T906，因爲三儀軌中
<lb ed="ZW" n="0426a17"/>祇有T906將五輪對應於五智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0426002" n="0426002"/>。我們因此就可確定，T906在
<lb ed="ZW" n="0426a18"/>1042年前卽已出現於日本。也就是說，T906是在902-1042
<lb ed="ZW" n="0426a19"/>年間寫成於日本的。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0426a20"/>
<lb ed="ZW" n="0426a21"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">結語</cb:mulu><head>結語</head>
<lb ed="ZW" n="0426a22"/><p xml:id="pZW04p0426a2201">本文旨在探究三部密敎儀軌的出處，成書年代以及可能的
<lb ed="ZW" n="0426a23"/>作者。雖三儀軌傳由<name role="" type="person">善無畏</name>奉詔所譯，然其濃郁的中國思想色
<lb ed="ZW" n="0426a24"/>彩促使日本學者斷之爲中土撰述。本文收集並考察了一些文獻
<lb ed="ZW" n="0426a25"/>方面的證據後指出，三儀軌固非漢譯佛典，但也非中土撰述，而
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0427a" n="0427a"/>
<lb ed="ZW" n="0427a01"/>是東瀛所產。三儀軌的創作年代大致如下，</p>
<lb ed="ZW" n="0427a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW04p0427a0201"><p xml:id="pZW04p0427a0201">（1）T907:891-902;</p></item>
<lb ed="ZW" n="0427a03"/><item xml:id="itemZW04p0427a0301"><p xml:id="pZW04p0427a0301">（2）T905:902-1047;</p></item>
<lb ed="ZW" n="0427a04"/><item xml:id="itemZW04p0427a0401"><p xml:id="pZW04p0427a0401">（3）T906:902-1042。</p></item></list>
<lb ed="ZW" n="0427a05"/><p xml:id="pZW04p0427a0501">此外，從我們目前所掌握的資料來看，三儀軌之最古者T907（它
<lb ed="ZW" n="0427a06"/>爲其它二儀軌所本）很可能出自天台宗有名的義學僧安然之手。</p>
<lb ed="ZW" n="0427a07"/><p xml:id="pZW04p0427a0701">本文還力圖揭示三儀軌各種文獻方面的來源。T907的一
<lb ed="ZW" n="0427a08"/>個重要來源乃是圓珍的《決示三種悉地法》（圓珍寫作該文的目
<lb ed="ZW" n="0427a09"/>的在於顯示最澄密敎付法文中特異的敎法⸺三種悉地法乃有典
<lb ed="ZW" n="0427a10"/>可循，有本可據）。在寫作T907過程中，T907的作者利用了
<lb ed="ZW" n="0427a11"/>《佛頂尊勝陀羅尼經》（T907），《大日經》（T848）及一行的《大日
<lb ed="ZW" n="0427a12"/>經疏》（T1796）。最後，多少有點出人意表的是T907中的有段
<lb ed="ZW" n="0427a13"/>話竟是根據空海《念持眞言理觀啓白文》中的若干偈句改寫而
<lb ed="ZW" n="0427a14"/>成。T907的文獻來源可圖示如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0427a15"/><p xml:id="pZW04p0427a1501">《決示三種悉地法》（圓珍）＋《佛頂尊勝陀羅尼經》
<lb ed="ZW" n="0427a16"/>＋《大日經》＋《大日經疏》（一行）＋《念持眞言理觀
<lb ed="ZW" n="0427a17"/>啓白文》（空海）＝＞T907</p>
<lb ed="ZW" n="0427a18"/><p xml:id="pZW04p0427a1801">相較於T907，T905與T906的文獻構成則要複雜得多。除
<lb ed="ZW" n="0427a19"/>了T907（它被全篇揉進T905）外，圓珍的三篇著作，數部密典
<lb ed="ZW" n="0427a20"/>（其中有久負盛名的《蘇悉地經》）以及中國歷史上一部早期的佛
<lb ed="ZW" n="0427a21"/>敎僞經⸺《提謂波利經》都構成了創作T905的資料來源。
<lb ed="ZW" n="0427a22"/>T905的主要文獻資料來源可以下表表示：</p>
<lb ed="ZW" n="0427a23"/><p xml:id="pZW04p0427a2301">T907＋圓珍三篇（《敎示兩部秘要義》＋《大毗盧遮
<lb ed="ZW" n="0427a24"/>那成道經心目》＋《雜私記》）＋一行《大日經疏》＋
<lb ed="ZW" n="0427a25"/>《<name role="" type="person">慈氏菩薩</name>略修瑜珈念誦法》（T1141）＋《金剛頂超
<lb ed="ZW" n="0427a26"/>勝三界經說文殊五字眞言勝相》（T1172）＋《金剛
<lb ed="ZW" n="0427a27"/>頂經<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩五字心陀羅尼品》（T1173）＋
<pb ed="ZW" xml:id="ZW04.0044.0428a" n="0428a"/>
<lb ed="ZW" n="0428a01"/>《蘇悉地羯羅經》（T893）＋《提謂波利經》＝＞T905</p>
<lb ed="ZW" n="0428a02"/><p xml:id="pZW04p0428a0201">同T905具有鮮明的胎藏界色彩迥異，T906因參酌多部金
<lb ed="ZW" n="0428a03"/>剛部秘典而寫就，故而甚富金剛界的色彩。首先，最爲意味深長
<lb ed="ZW" n="0428a04"/>的當然是T906與T907的可能作者安然間的關係。T906的作
<lb ed="ZW" n="0428a05"/>者取用了《金剛界大法對受記》中的兩段話。該巨著堪稱安然在
<lb ed="ZW" n="0428a06"/>金剛部秘法方面最重要的著作。此外，T906的作者還利用了幾
<lb ed="ZW" n="0428a07"/>部在中日密敎史上流傳甚廣的金剛界經軌（如T878，T1056）。
<lb ed="ZW" n="0428a08"/>最後，應特別注意的是，中國天台宗實際的創立者智顗其《維摩
<lb ed="ZW" n="0428a09"/>經玄疏》內的數句話也被揉進了T906。T906的文獻來源可簡
<lb ed="ZW" n="0428a10"/>單表示如下，</p>
<lb ed="ZW" n="0428a11"/><p xml:id="pZW04p0428a1101">T907＋安然《金剛界大法對受記》＋《〈金剛頂經〉
<lb ed="ZW" n="0428a12"/>金剛界大道<anchor xml:id="nkr_note_add_0428a1201" n="0428a1201"/><anchor xml:id="beg0428a1201" n="0428a1201"/>場<anchor xml:id="end0428a1201"/>毗盧遮那如來智受用身內證智眷屬
<lb ed="ZW" n="0428a13"/>佛身異名佛最上乘秘密三摩地禮讚文》（T878）＋
<lb ed="ZW" n="0428a14"/>《金剛頂瑜珈千首千眼觀自在菩薩修行儀軌經》
<lb ed="ZW" n="0428a15"/>（T1056）＋《維摩經玄疏》（T1777）＝＞T906</p>
<lb ed="ZW" n="0428a16"/><p xml:id="pZW04p0428a1601">最後必需強調的是，天台宗人託名<name role="" type="person">善無畏</name>而僞撰的三儀軌，
<lb ed="ZW" n="0428a17"/>其目的在於爲所謂的最澄密敎傳法文提供經典方面的根據。而
<lb ed="ZW" n="0428a18"/>傳爲有唐密法宗師順曉所授的最澄密敎傳法文竟然也是僞造於
<lb ed="ZW" n="0428a19"/>日本。其因緣是日本天台宗人將最澄門人所創的天台密敎傳統
<lb ed="ZW" n="0428a20"/>（卽所謂的「台密」）歸源於最澄；並通過將最澄背景曖眛的密敎
<lb ed="ZW" n="0428a21"/>師順曉改頭換面爲<name role="" type="person">善無畏</name>的嫡傳徒孫，從而爲台密憑空安立一
<lb ed="ZW" n="0428a22"/>個包括印度（<name role="" type="person">善無畏</name>），新羅（義林（?-?）），中國（順曉）諸密敎
<lb ed="ZW" n="0428a23"/>大師在內的顯赫譜系。卽事體大，牽涉也廣，篇幅所限，此處不
<lb ed="ZW" n="0428a24"/>能展開討論。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0397a1301" to="#end0397a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">卻</lem><rdg wit="#wit.orig">郤</rdg></app>
<app from="#beg0412a2401" to="#end0412a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">範</lem><rdg wit="#wit.orig">范</rdg></app>
<app from="#beg0422a0301" to="#end0422a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">以</rdg></app>
<app from="#beg0422a1701" to="#end0422a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">段</lem><rdg wit="#wit.orig">斷</rdg></app>
<app from="#beg0422a1901" to="#end0422a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">論</lem><rdg wit="#wit.orig">綸</rdg></app>
<app from="#beg0428a1201" to="#end0428a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">場<note type="cf1">T18n0878_p0335c20</note></lem><rdg wit="#wit.orig">埸</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0395001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395001">相傳最澄從順曉處得到兩件付法文，其原稿據信分別保存於京都毗沙門堂（該原稿定爲「國寶」）與大阪四<name role="" type="person">天王寺</name>（「重要文化財」）。此處所講的特異密法見於四<name role="" type="person">天王寺</name>本的付法文。兩付法文之影印本收於《傳敎大師全集》（1927年版）的扉頁部分，四<name role="" type="person">天王寺</name>本之〈付法文〉影印件首次發表於1965年12月6日的《朝日新聞》（夕刊）。</note>
<note n="0395002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395002">《密敎發達志》，東京，1918年，第432-436頁。</note>
<note n="0395003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395003">「三種悉地破地獄儀軌の研究」，《（宮本敎授記念）印度學佛敎學論集》，1954年，第431-444頁。</note>
<note n="0395004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395004">「破地獄三種悉地法略解」，《〈國譯一切經〉密敎部3》；東京：大東出版社；1931年，第80-94頁。</note>
<note n="0395005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395005">「五輪九字秘釋と道敎五藏觀」，《密敎文化》69-70，1964年；第77-97頁。</note>
<note n="0395006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395006">《唐代密敎史雜考》，神戶，1971年，第209-52頁。</note>
<note n="0396001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0396001">「三種悉地破地獄儀軌の研究」（《密敎研究》35，1929年，第1-18頁）。</note>
<note n="0396002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0396002">「三種悉地と破地獄」（《密敎文化》121，1976年，第1-13頁）。</note>
<note n="0396003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0396003">《台密の研究》（東京：創文社，1988年），第499-508頁。</note>
<note n="0396004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0396004">《天台密敎の形成》（東京：東京溪水社，1987年），第37-65頁。</note>
<note n="0396005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0396005">「三種悉地法と三身眞言」（《印度學佛敎學研究》72，1988年，第253-57頁）。</note>
<note n="0396006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0396006">據《宋僧傳･<name role="" type="person">善無畏</name>傳》，<name role="" type="person">善無畏</name>在北印時其高名卽已遠播中土，爲玄宗所欽仰。參看 Chou Yi-liang, "Tantrism in China" <note place="inline">Harvard Journal of Asian Studies 8, 1945年, PP. 262-63</note>。</note>
<note n="0398001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398001">《大正藏》第18卷第909頁中～下。</note>
<note n="0398001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0398001">《大正藏》第18卷第909頁中【藏外】，～下。</note>
<note n="0398002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398002">《大正藏》第18卷第912頁上～中。</note>
<note n="0398002" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0398002">《大正藏》第18卷第912頁上【藏外】，～中。</note>
<note n="0398003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398003">《大正藏》第18卷第913頁下。</note>
<note n="0398004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398004">《大正藏》第18卷第915頁下。</note>
<note n="0398005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0398005">《大正藏》第18卷第915頁下。</note>
<note n="0399001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399001">《大正藏》第18卷第909頁上。</note>
<note n="0399002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399002">《大正藏》第20卷第590頁上。</note>
<note n="0401001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0401001">《續天台宗全書･密敎3》，天台宗典編纂所編，東京，春秋社，1993年版，第32頁。</note>
<note n="0401002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0401002">最澄與空海決裂的深刻原因，見赤松俊秀「最澄と空海」（《大谷學報》53/2，1973年，頁1-13）；Paul Groner, Saichoo: The Establishment of the Japanese Tendai School (Berkeley: Berkeley Buddhist Studies Series 7; 1987), pp. 83-87; Abe Ryuichi "Saichooand Kūkai: A Conflict of Interpretations" (Japanese Journal of Religious Studies 22/1-2: 103-37)。</note>
<note n="0402001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402001">天台宗人不喜《理趣釋》，這從很少有天台宗人講說，註疏此書的事實見其一斑（台僧對《理趣釋》的唯一註疏是《理趣釋難義》，收於上揭《續天台宗全書/密敎3》）。意味深長的是眞言宗人關於此書的注疏卻是代出不絕，汗牛充棟（參考野本覺成「日本天台の理趣經註釋」，見《智證大師研究》，1988年）。</note>
<note n="0402002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402002">因書中提到日本一比丘在建保5年（1217）3月13日說的一段話（見《續天台宗全書･密敎3》，第33頁）。</note>
<note n="0403001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0403001">見《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0403002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0403002">見《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0403003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0403003">《大正藏》第18卷第915頁上。</note>
<note n="0404001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404001">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁中。</note>
<note n="0404002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404002">參見《大正藏》第18卷第915頁中：「若誦一遍，當如轉藏經一百萬遍」。</note>
<note n="0404003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404003">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁中。</note>
<note n="0404004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404004">《大正藏》第18卷第915頁上。</note>
<note n="0404005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404005">《大正藏》第18卷第915頁上。</note>
<note n="0404006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404006">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0405001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405001">「阿鍐覽唅欠，右上五法身眞言」。（《大正藏》第18卷第915頁上）。</note>
<note n="0405002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405002">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0405003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405003">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0405004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405004">《大正藏》第18卷第915頁中。</note>
<note n="0405005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405005">《大正藏》第18卷第915頁中。</note>
<note n="0405006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405006">《大日本佛敎全書》第27卷第936頁上。</note>
<note n="0406001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406001">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0406002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406002">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0406003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406003">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0407001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0407001">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁下。</note>
<note n="0407002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0407002">參見《大正藏》第18卷第781頁中。</note>
<note n="0408001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0408001">《大正藏》第55卷第1069頁上。</note>
<note n="0408002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0408002">《大日本佛敎全書》第27卷第936頁上。</note>
<note n="0408003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0408003">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁上。</note>
<note n="0408004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0408004">《大日本佛敎全書》第27卷第985頁上。</note>
<note n="0409001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0409001">《大日本佛敎全書》第28卷第1326頁至1327頁。</note>
<note n="0409002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0409002">《大日本佛敎全書》第28卷第1291、1327頁。</note>
<note n="0409003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0409003">參看《佛書解說大辭典》（1964-78年版），第3册，第136頁。</note>
<note n="0409004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0409004">智慧輪是一來自中亞的密敎名家。其游化中國期間，圓珍曾求敎密法於他（其小傳見於宋僧傳，參看《大正藏》第50卷第723頁上。）。</note>
<note n="0410001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0410001">《大日本佛敎全書》第27卷第1039頁下。</note>
<note n="0411001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0411001">除了《決示三種悉地法》，《念持眞言理觀啓白文》外，T907的作者還利用了《大日經》與一行（683-727）的疏（T1796）。《大日經》的一段落（《大正藏》第18卷第20頁上第17至19行），兩行偈語（《大正藏》第18卷第45頁上第8行）被引用到了T907（《大正藏》第18卷第915頁中第14至16行，第915頁下第1行）。T907的一段落（《大正藏》第18卷第915頁中第7至第8行）則本於一行《大日經疏》（《大正藏》第39卷第609頁下第8至第9行）。此外，T907的題目與《佛頂尊勝陀羅尼經》的甚爲相像，其某些思想也可能淵源於該經（參看 Jinhua Chen, "The Formation of Early Tendai Esoteric Buddhism in Japan: A Study of Three Japanese Esoteric Apocrypha," [Ph. D dissertation, McMaster University. Hamilton, Ontario, Canada], p. 183）。</note>
<note n="0411002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0411002">《大正藏》第18卷第915頁上。</note>
<note n="0411003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0411003">《定本弘法大師全集》（引法大師著作研究會編，和歌山：<name role="" type="person">高野山</name>大學；1993年版）卷5，頁95。</note>
<note n="0412001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0412001">如果一個人決定利用第二者的著作僞造經軌，他大抵會覺得在第二者的身後而不是生前這樣做更方便些。</note>
<note n="0413001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0413001">《大正藏》第55卷第1117頁下。</note>
<note n="0413002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0413002">據夾註（《大正藏》第55卷第117頁上第18行），該文件卽最澄的付法文。</note>
<note n="0413003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0413003">T906與T907的別名；見《大正藏》第18卷第914頁中，《大正藏》第18卷第915頁下。</note>
<note n="0414001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0414001">《大正藏》第75卷第98頁中。</note>
<note n="0415001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0415001">《大正藏》第18卷第912頁上至中。</note>
<note n="0415002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0415002">《大正藏》第18卷第912頁下。</note>
<note n="0415003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0415003">《大正藏》第55卷第1114頁上，《八家秘錄》改定的時間另說是仁和1年（885）3月3日（《大正藏》第55卷第1114頁，腳註1），此說不確。余有詳論，參看拙博士論文，第172-73頁。</note>
<note n="0417001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0417001">《大正藏》第18卷第909頁下。</note>
<note n="0417002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0417002">《大正藏》第18卷第909頁下。</note>
<note n="0417003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0417003">《大正藏》第18卷第910頁上。</note>
<note n="0417004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0417004">《大正藏》第18卷第909頁下。</note>
<note n="0417005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0417005">《大正藏》第18卷第910頁中。</note>
<note n="0417006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0417006">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁上。</note>
<note n="0417007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0417007">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁上。</note>
<note n="0418001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0418001">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁上。</note>
<note n="0418002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0418002">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁上。</note>
<note n="0418003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0418003">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁上。</note>
<note n="0418004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0418004">A,Bam,Ram,Hum,Kham卽阿鍐藍唅欠。該五字在圓珍文中以梵文出現。</note>
<note n="0418005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0418005">《大正藏》第18卷第911頁上。</note>
<note n="0418006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0418006">《大正藏》第18卷第911頁上。</note>
<note n="0418007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0418007">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁上。</note>
<note n="0419001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0419001">《大正藏》第18卷第912頁上。</note>
<note n="0419002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0419002">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁下至1088頁上。</note>
<note n="0420001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0420001">《大日本佛敎全書》第28卷第1087頁下至1088頁上。</note>
<note n="0420002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0420002">《大正藏》第18卷第911頁下。</note>
<note n="0421001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0421001">「該包凡聖，鎔銷依正」（《大日本佛敎全書》第26卷第652頁上）；「如來祕密身口意平等之身……身口意平等之身，三密平等同虛空」（《大日本佛敎全書》第26卷第650頁上）。</note>
<note n="0422001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0422001">《大日本佛敎全書》第26卷第654下至655頁上。</note>
<note n="0422002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0422002">《大正藏》第18卷第912頁上。</note>
<note n="0423001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0423001">《大日本佛敎全書》第28卷第1116頁上。</note>
<note n="0423002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0423002">卽圓珍。圓珍嘗掌敎比叡山山王院，故名。</note>
<note n="0424001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0424001">《大正藏》第75卷第871頁下。</note>
<note n="0424002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0424002">《大正藏》第18卷第909頁下。</note>
<note n="0424003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0424003">《大正藏》第75卷第870頁下。</note>
<note n="0424004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0424004">除圓珍的著作外，T905中計有14段文字來源於一行《大日經疏》，詳情從略。此外，T905還引用了其它一些經典，爲避文多，不一一註明。</note>
<note n="0425001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0425001">《大正藏》第18卷第913頁上。</note>
<note n="0425002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0425002">更準確地講，是錯誤地割裂⸺T907唯一偈頌內一段本因相屬一體的偈語被T906的作者分割爲二。</note>
<note n="0426001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0426001">《大正藏》第75卷第827頁上。</note>
<note n="0426002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0426002">《大正藏》第18卷第912頁下。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0397a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0397a1301">卻【CB】，郤【藏外】</note>
<note n="0412a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0412a2401">範【CB】，范【藏外】</note>
<note n="0422a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0422a0301">已【CB】，以【藏外】</note>
<note n="0422a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0422a1701">段【CB】，斷【藏外】</note>
<note n="0422a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0422a1901">論【CB】，綸【藏外】</note>
<note n="0428a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0428a1201">場【CB】，埸【藏外】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>